Câu 52
Nhìn lại cả cuộc đời đức tin — điều gì là điều quan trọng nhất mà một người Công giáo cần biết trước khi chết?
Tôi đã nghĩ về câu hỏi này lâu hơn bất kỳ câu nào khác trong cuốn sách này.#
Không phải vì nó khó về mặt thần học. Mà vì nó đòi hỏi điều gì đó khác với thần học — nó đòi hỏi sự trung thực tuyệt đối. Tuyệt đối theo nghĩa: nếu tôi chỉ còn một câu để nói, tôi sẽ nói câu gì?#
Câu hỏi đó — điều quan trọng nhất trước khi chết — không phải câu hỏi triết học trừu tượng. Nó là câu hỏi của người đang nhìn thật vào cuộc đời mình và hỏi: điều gì thật? Điều gì còn lại? Điều gì tôi ước mình biết sớm hơn?#
Và câu hỏi đó — khi được hỏi thật — dẫn không phải đến danh sách những điều cần tin, mà đến một điều duy nhất.#
Trước khi nói điều đó — tôi muốn kể về một người.#
Gọi ông là cụ Năm. Tôi gặp ông khi ông đã hơn tám mươi tuổi, đang nằm bệnh viện, biết mình không còn nhiều thời gian. Ông là người Công giáo suốt đời — đi lễ không bỏ một ngày, đọc kinh Mân Côi mỗi tối, giữ các bí tích đầy đủ.#
Tôi hỏi ông — không phải theo kế hoạch, câu hỏi đến tự nhiên — "Cụ có điều gì muốn nói với người trẻ hơn về đức tin không?"#
Ông im lặng một lúc. Rồi nói, giọng không còn mạnh nhưng rõ ràng:#
"Tôi đã đi lễ cả đời. Nhưng mãi đến gần đây tôi mới hiểu — tôi đi lễ vì sợ hay vì yêu. Phần lớn cuộc đời, tôi đi vì sợ. Giờ này tôi mới biết — chỉ có yêu thôi. Còn lại đều không quan trọng."#
Tôi đã nghĩ về câu đó từ hôm đó đến nay.#
Có nhiều thứ mà người Công giáo được dạy phải biết — nhiều đến mức đôi khi người ta không thấy rừng vì cây.#
Giáo lý. Bí tích. Điều răn. Kinh nguyện. Lịch phụng vụ. Quy tắc ăn chay. Ai được rước lễ. Ai không được. Tội trọng và tội nhẹ. Luyện tội và thiên đàng và địa ngục. Vô nhiễm nguyên tội. Mẹ Thiên Chúa. Các thánh. Indulgence. Hôn nhân và ly dị. Quy định về y phục trong nhà thờ.#
Tất cả những thứ đó — không phải không quan trọng. Nhiều thứ trong đó quan trọng thật.#
Nhưng tất cả những thứ đó — khi được giữ mà không có điều duy nhất làm cho chúng có ý nghĩa — giống như những mảnh ghép hình không có hình ảnh để ghép vào. Mỗi mảnh có thể đúng về vị trí của nó, nhưng không ai biết toàn bộ bức tranh là gì.#
Điều duy nhất đó — điều mà không có nó thì không có gì còn lại ý nghĩa — là điều Chúa Giêsu đã nói khi được hỏi điều răn nào là lớn nhất.#
Ngài không trả lời bằng danh sách. Ngài không nói tin vào giáo lý đúng hay giữ các bí tích đầy đủ hay tránh tội trọng. Ngài nói:#
"Ngươi hãy yêu mến Đức Chúa là Thiên Chúa của ngươi hết lòng, hết linh hồn, hết sức lực và hết trí khôn ngươi. Và hãy yêu mến người thân cận như chính mình."#
Rồi Ngài nói thêm — câu mà tôi nghĩ là câu quan trọng nhất Ngài từng nói về đạo đức: "Toàn bộ Luật Môsê và các sách ngôn sứ đều quy về hai điều răn đó."#
Không phải mười điều răn. Không phải toàn bộ Kinh Thánh. Toàn bộ — tất cả mọi thứ — đều quy về hai điều đó. Hay thật ra là một điều nhìn từ hai hướng: yêu Thiên Chúa và yêu người — vì yêu Thiên Chúa không thể tách rời yêu người mà Ngài tạo dựng và yêu thương.#
Vậy điều quan trọng nhất mà người Công giáo cần biết trước khi chết — không phải câu trả lời cho bài kiểm tra thần học. Không phải danh sách tội cần xưng thêm. Không phải bí tích nào cần nhận cuối cùng.#
Điều quan trọng nhất là hiểu — thật sự hiểu, không phải chỉ thuộc lòng — rằng toàn bộ cuộc đời Kitô hữu, từ đầu đến cuối, là chuyện tình.#
Thiên Chúa yêu thương — không phải vì chúng ta xứng đáng, không phải vì chúng ta đã làm đủ điều đúng, không phải vì chúng ta đã tin đúng giáo lý. Ngài yêu thương vì đó là bản chất của Ngài — Ngài là tình yêu, theo nghĩa đầy đủ nhất của chữ đó.#
Và toàn bộ cuộc đời đức tin — mọi nghi lễ, mọi bí tích, mọi lời kinh, mọi bổn phận, mọi hy sinh — là câu trả lời cho tình yêu đó. Không phải điều kiện để nhận tình yêu đó. Câu trả lời cho tình yêu đã được ban cho.#
Người không hiểu điều đó sẽ sống đức tin như hợp đồng — làm đủ để được phần của mình. Và sẽ chết với câu hỏi tôi đã làm đủ chưa — câu hỏi không bao giờ có câu trả lời thỏa mãn, vì hợp đồng không bao giờ được thực hiện hoàn hảo.#
Người hiểu điều đó sẽ sống đức tin như cuộc tình — không hoàn hảo, đôi khi vấp ngã, đôi khi không xứng đáng, nhưng luôn được đón nhận trở về. Và sẽ chết không phải với câu hỏi tôi đã làm đủ chưa, mà với câu nói con về rồi, Cha ơi.#
Nhưng tôi muốn nói điều cụ thể hơn — vì yêu Thiên Chúa và yêu người cũng có thể trở thành sáo ngữ nếu không được làm rõ.#
Yêu Thiên Chúa — điều đó trông như thế nào trong thực tế của một cuộc đời?#
Không phải cảm giác yêu. Cảm giác yêu đến và đi — như đã nói ở câu ba mươi mốt, cảm xúc không phải đức tin. Yêu Thiên Chúa theo nghĩa thật là chọn Ngài — chọn điều Ngài muốn, chọn sự thật Ngài đại diện, chọn tình yêu Ngài mời gọi — dù cảm xúc đang nói điều khác.#
Yêu Thiên Chúa trông như: không nói dối dù tiện lợi hơn. Tha thứ người đã làm mình đau khi lòng vẫn còn đau. Cho đi khi không muốn. Cầu nguyện trong bóng tối khi không cảm thấy gì. Tiếp tục đi khi mệt mỏi vì biết mình không đi một mình.#
Không hoàn hảo. Không phải lúc nào cũng thành công. Nhưng hướng về điều đó — liên tục, trung thành, dù vấp ngã — đó là yêu Thiên Chúa theo nghĩa thật.#
Yêu người — điều đó trông như thế nào trong thực tế của một cuộc đời?#
Không phải yêu người dễ yêu. Không phải tốt bụng với những người đã tốt với mình. Đó không phải điều Chúa Giêsu đòi hỏi — Ngài nói ngay cả người thu thuế cũng làm điều đó.#
Yêu người theo nghĩa Ngài muốn là: hiện diện với người đang đau khi không tiện lợi. Tha thứ thật — không phải tha thứ trên môi miệng. Nhìn thấy người vô hình — người nghèo, người bị bỏ rơi, người không ai muốn nhìn thấy. Nói thật dù người kia không muốn nghe. Giữ cam kết khi cảm xúc đã nguội.#
Và yêu người gần nhất — người phối ngẫu, cha mẹ, con cái, hàng xóm — là nơi tình yêu đó được kiểm tra thật nhất. Vì người gần nhất là người dễ bị bỏ qua nhất, người dễ bị coi như hiển nhiên nhất.#
Tôi muốn nói điều mà cụ Năm đã nói theo cách khác — điều về sợ hãi và tình yêu.#
Hai động lực đó — sợ hãi và tình yêu — có thể dẫn đến cùng một hành vi bên ngoài. Người đi lễ vì sợ địa ngục và người đi lễ vì yêu Thiên Chúa đều đang ngồi trong cùng một nhà thờ. Người giữ các điều răn vì sợ bị phạt và người giữ vì muốn sống theo điều mình tin là đúng đều đang làm cùng những việc đó bên ngoài.#
Nhưng bên trong — khác nhau hoàn toàn.#
Người sống đức tin từ sợ hãi luôn ở trong căng thẳng — luôn tự hỏi mình đã làm đủ chưa, luôn lo lắng về những tội mình có thể đã phạm, luôn cảm thấy Thiên Chúa như người kiểm tra đang ngồi trên cao theo dõi.#
Người sống đức tin từ tình yêu sống trong tự do — không phải tự do để làm bất cứ điều gì, mà tự do của người được yêu thương và biết mình được yêu thương. Họ vẫn thất bại. Họ vẫn xưng tội. Họ vẫn cố gắng sống tốt hơn. Nhưng tất cả điều đó từ nền tảng của tôi đã được yêu thương, không phải tôi phải kiếm lấy sự yêu thương.#
Đó là sự khác biệt căn bản nhất — và là điều mà sau năm mươi mốt câu hỏi trong cuốn sách này, tôi nghĩ là điều quan trọng nhất cần được nói.#
Có một điều nữa — điều cuối mà tôi muốn nói trước khi khép lại câu hỏi này và cuốn sách này.#
Điều quan trọng nhất mà người Công giáo cần biết trước khi chết không phải điều mới. Không phải điều bí ẩn hay phức tạp hay cần học nhiều năm thần học để hiểu.#
Đó là điều mà đứa trẻ học trong giờ giáo lý đầu tiên — Thiên Chúa là Cha yêu thương — nhưng mà nhiều người mất cả cuộc đời để thật sự hiểu.#
Không phải hiểu theo nghĩa thuộc lòng. Hiểu theo nghĩa sống từ điều đó — sống mỗi ngày với ý thức rằng mình đang được yêu thương bởi Đấng tạo dựng mình, rằng cuộc đời mình không phải chuỗi những điều cần kiếm được hay điều cần sợ mất, rằng kết thúc của tất cả — kết thúc của mọi câu hỏi, mọi đau khổ, mọi tranh đấu — là cuộc gặp gỡ với tình yêu đó.#
Thánh Augustine — người mà tôi hay quay lại vì ông đã sống câu hỏi này trước khi tìm được câu trả lời, qua những năm lang thang và tìm kiếm — đã viết câu mà tôi nghĩ là câu đẹp nhất trong toàn bộ thần học Kitô giáo:#
"Ngài dựng nên chúng con cho Ngài, và lòng chúng con bồn chồn cho đến khi được nghỉ ngơi trong Ngài."#
Bồn chồn — đó là mô tả chính xác của con người đang tìm kiếm điều mình không biết tên nhưng không thể ngừng tìm. Người tìm trong tiền bạc. Người tìm trong danh tiếng. Người tìm trong tình yêu lãng mạn. Người tìm trong kiến thức. Người tìm trong những câu hỏi không bao giờ đến được câu trả lời cuối cùng.#
Và câu trả lời cuối cùng — điều làm cho sự bồn chồn đó dừng lại — không phải điều gì. Không phải bộ giáo lý đúng hay hệ thống triết học hoàn hảo hay cuộc sống không có tội lỗi.#
Đó là Ai đó. Là Đấng mà tất cả những câu hỏi trong cuốn sách này đang dẫn về phía Ngài — không phải dẫn đến câu trả lời trí tuệ, mà dẫn đến cuộc gặp gỡ.#
Điều quan trọng nhất mà người Công giáo cần biết trước khi chết là điều này:#
Bạn được yêu thương. Không phải vì bạn xứng đáng. Không phải vì bạn đã đủ tốt. Không phải vì bạn đã tin đúng hay sống đúng hay hỏi đúng câu hỏi.#
Bạn được yêu thương vì bạn được tạo dựng bởi Tình Yêu — và Tình Yêu đó không rút lui khi bạn thất bại, không mệt mỏi khi bạn hỏi đi hỏi lại, không bỏ cuộc khi bạn không xứng đáng.#
Và tất cả những gì đức tin đòi hỏi — mọi nghi lễ, mọi bổn phận, mọi câu hỏi khó trong cuốn sách này — là cách bạn học sống từ tình yêu đó. Không phải học kiếm nó. Không phải học xứng đáng với nó. Học sống như người đã được yêu thương — và yêu lại.#
Đó là tất cả. Đó là đủ.#
Cụ Năm — người tôi nhắc đến ở đầu câu này — mất vài tuần sau cuộc trò chuyện đó.#
Người con gái kể với tôi rằng những ngày cuối cùng, ông rất bình an. Không phải bình an vì không đau — ông đau thật. Mà bình an theo cách khác — bình an của người biết mình đang về nhà.#
Bà nói ông hay lẩm bẩm một câu — không phải kinh dài, không phải lời cầu nguyện phức tạp. Chỉ một câu, lặp đi lặp lại:#
"Con về rồi, Cha ơi."#
Đó không phải thần học. Đó là đức tin — đức tin ở hình thức thuần khiết và đơn giản nhất của nó. Đứa con biết mình đang về nhà. Biết cửa mở. Biết không ai đứng đó để phán xét mà có người đứng đó để đón.#
Đó là điều tôi muốn mỗi người đọc cuốn sách này biết — không chỉ trước khi chết, mà từ bây giờ. Từ hôm nay. Từ buổi sáng sớm nhất khi còn chưa biết ngày hôm nay sẽ như thế nào.#
Cửa mở. Cha đang đứng đó. Và bất cứ lúc nào bạn quay về — dù từ đâu, dù sau bao lâu, dù đã đi những nơi nào — Ngài đang chạy ra để gặp bạn.#
Đó là điều quan trọng nhất.#
Và đó là đủ để sống.#