Câu 46
Làm sao dạy con về đức tin khi chúng không muốn nghe?
Tôi sẽ không giả vờ câu này không liên quan đến tôi.#
Tôi có hai con trai. Một đứa mười tám tuổi đang ở Canada — xa nhà, xa nhà thờ, xa tất cả những gì tôi đã cố xây dựng cho nó từ nhỏ. Một đứa mười ba tuổi đang ở cạnh tôi — nhưng ở cạnh không có nghĩa là đang nghe. Tuổi mười ba có ngôn ngữ riêng của nó, và ngôn ngữ đó thường không phải là ngôn ngữ của cha mẹ.#
Tôi không viết câu này từ chỗ của người đã tìm ra câu trả lời. Tôi viết từ chỗ của người đang sống câu hỏi này mỗi ngày — và đang học, đôi khi đau đớn, rằng dạy đức tin không giống với dạy toán hay dạy tiếng Anh.#
Điều đó không có nghĩa là không có gì để nói. Có — và tôi nghĩ những điều đó quan trọng hơn bao giờ hết trong thời đại mà con cái của chúng ta đang lớn lên.#
Hãy bắt đầu bằng điều quan trọng nhất — điều mà nếu sai thì mọi kỹ thuật hay phương pháp nào cũng vô ích.#
Đức tin không phải môn học. Nó là cuộc sống.#
Đây là điều mà nhiều bậc cha mẹ Công giáo — đặc biệt thế hệ lớn lên với hệ thống giáo lý có cấu trúc — chưa thật sự hiểu hết hàm ý thực tế của nó.#
Khi đức tin được tiếp cận như môn học — có bài học, có câu hỏi, có trả lời đúng, có kỳ thi xưng tội và rước lễ lần đầu — con trẻ học cách vượt qua môn học đó. Chúng học những câu trả lời đúng. Chúng làm đúng những điều được yêu cầu. Và khi hết áp lực — khi ra khỏi tầm kiểm soát của cha mẹ hay giáo viên dạy giáo lý — chúng buông xuống như môn học mà chúng không cần nữa.#
Nhưng đức tin được tiếp cận như cuộc sống — điều mà cha mẹ sống trước mặt con cái, không phải điều cha mẹ nói với con cái — không thể bị buông xuống theo cách đó. Vì nó không phải thứ chúng đã học. Nó là thứ chúng đã nhìn thấy — trong cách cha mẹ đối xử với nhau, cách cha mẹ vượt qua khó khăn, cách cha mẹ nói về Thiên Chúa trong cuộc sống bình thường chứ không phải chỉ trong nhà thờ.#
Câu hỏi thực tế đầu tiên mà bất kỳ bậc cha mẹ nào cũng cần hỏi trước khi lo lắng về việc con không muốn nghe là: con tôi đang nhìn thấy đức tin thật trong cuộc sống của tôi không?#
Không phải đức tin hình thức — đi lễ, đọc kinh, ăn chay. Mà đức tin thật — cách tôi đối xử với vợ hay chồng, cách tôi nói về tiền bạc, cách tôi phản ứng khi bị bất công, cách tôi đứng dậy sau thất bại, cách tôi yêu thương người khó thương.#
Nếu con đang nhìn thấy điều đó — đức tin không cần được dạy nhiều đến vậy. Nó đang được hấp thụ.#
Nếu con không nhìn thấy điều đó — thì dù có ép con đi lễ mỗi ngày, kết quả cũng chỉ là đứa trẻ biết nghi lễ nhưng không biết đức tin.#
Câu hỏi thứ hai mà bậc cha mẹ cần hỏi: tôi đang cố cho con điều gì — đức tin thật hay sự tuân thủ bề ngoài?#
Đây là sự phân biệt quan trọng hơn nhiều so với vẻ ngoài của nó.#
Có những bậc cha mẹ — tôi hiểu vì tôi cũng có xu hướng này — muốn con đi lễ, đọc kinh, sống đạo theo những hình thức bên ngoài vì những hình thức đó tạo ra cảm giác an tâm. Con tôi vẫn còn trong Giáo hội. Con tôi vẫn đang sống đạo. Và khi con từ chối những hình thức đó, họ cảm thấy như mình đang mất con — mất con cho thế giới bên ngoài.#
Nhưng sự tuân thủ bề ngoài không phải đức tin. Và đứa trẻ đang tuân thủ vì áp lực của cha mẹ — không phải vì chúng thật sự muốn — đang xây dựng mối quan hệ với đạo Công giáo theo nền tảng của sự ép buộc, không phải tình yêu.#
Khi áp lực đó biến mất — và nó sẽ biến mất, khi chúng đủ lớn để quyết định — mọi thứ được xây trên nền tảng đó sẽ sụp đổ.#
Điều đó không có nghĩa là không có ranh giới hay không có kỳ vọng. Cha mẹ có quyền và trách nhiệm đặt ra những kỳ vọng nhất định — đặc biệt với trẻ còn nhỏ. Nhưng kỳ vọng đó cần được đặt ra theo cách nuôi dưỡng đức tin thật, không phải theo cách tạo ra sự tuân thủ rỗng tuếch.#
Bây giờ đến câu hỏi thực tế nhất: khi con không muốn nghe — tôi làm gì?#
Trước hết — phân biệt không muốn nghe theo nghĩa nào.#
Đứa trẻ mười ba tuổi không muốn đi học giáo lý thứ Bảy vì muốn chơi game với bạn — đó là điều bình thường của tuổi mười ba, không phải khủng hoảng đức tin.#
Đứa trẻ mười lăm tuổi nói con không tin có Thiên Chúa và muốn thảo luận thật về điều đó — đó là cơ hội, không phải thảm họa.#
Đứa trẻ mười tám tuổi đi khỏi nhà và dừng đi lễ — đó là thực tế của người trẻ trưởng thành đang hình thành đức tin của riêng mình.#
Ba tình huống đó đòi hỏi ba cách tiếp cận khác nhau.#
Với trẻ còn nhỏ — dưới mười ba, mười bốn tuổi:#
Ranh giới là hợp lý. Như bạn yêu cầu con ăn rau dù nó không thích, yêu cầu con đi học dù nó không muốn — yêu cầu con tham gia vào đời sống gia đình, kể cả đời sống đức tin của gia đình, là điều bình thường của việc làm cha mẹ.#
Nhưng cách yêu cầu quan trọng hơn bản thân yêu cầu.#
Khi con hỏi tại sao phải đi lễ — đừng trả lời vì cha mẹ nói vậy hay vì luật Chúa bắt buộc. Trả lời thật — theo cách phù hợp với tuổi của chúng. Nói về điều đức tin có nghĩa gì với bạn. Nói về lý do bạn đi lễ — không phải lý do quy tắc, mà lý do thật từ trải nghiệm của bạn.#
Và quan trọng hơn — làm cho đời sống đức tin gia đình trở thành điều có kết nối với cuộc đời thật của chúng, không phải điều tách rời khỏi cuộc đời thật.#
Điều đó có nghĩa là: nói về Thiên Chúa trong cuộc sống bình thường, không chỉ trong giờ cầu nguyện chính thức. Khi điều tốt xảy ra — điều này làm ba/mẹ cảm ơn Chúa. Khi điều khó xảy ra — nhà mình đang cầu nguyện cho điều này. Không phải theo cách giáo điều hay nặng nề. Mà theo cách tự nhiên như nói về bất kỳ điều gì quan trọng trong gia đình.#
Với tuổi thanh thiếu niên — mười ba đến mười bảy:#
Đây là giai đoạn mà áp lực tạo ra phản tác dụng nhiều nhất — và sự đối thoại thật có giá trị nhiều nhất.#
Đứa trẻ ở độ tuổi này đang hình thành bản sắc của mình — đang cố xác định mình là ai, khác với cha mẹ như thế nào, điều gì là của mình chứ không phải của cha mẹ. Điều đó là bình thường và cần thiết cho sự phát triển lành mạnh.#
Trong giai đoạn đó, ép buộc tuân thủ thường tạo ra sự chống đối mạnh hơn và khoảng cách lớn hơn. Điều có tác dụng hơn là đối thoại thật — không phải đối thoại theo kiểu cha mẹ nói con nghe, mà đối thoại thật theo nghĩa hai người đang cùng nhau khám phá câu hỏi.#
Khi con nói con không tin Chúa có thật — đừng hoảng hốt. Đừng mắng. Đừng đưa ra danh sách lý luận để thắng tranh luận. Hỏi: con đang thấy khó tin ở điểm nào? Và ngồi nghe thật sự.#
Điều đó đòi hỏi bạn phải thoải mái với sự không chắc chắn — thoải mái với việc không có câu trả lời cho mọi câu hỏi của con ngay lập tức. Và điều đó đòi hỏi bạn phải tin rằng con bạn đang hỏi câu hỏi thật, không phải đang cố phá bạn.#
Cha mẹ hay lo sợ rằng nếu để con hỏi câu hỏi hoài nghi mà không trả lời ngay — con sẽ mất đức tin. Nhưng thực tế thường ngược lại: đứa trẻ không được phép hỏi câu hỏi thật về đức tin thường mang những câu hỏi đó ra đi khi rời nhà — và tìm câu trả lời từ những nguồn khác, không phải từ cha mẹ hay Giáo hội.#
Đứa trẻ được phép hỏi và được đồng hành trong việc tìm câu trả lời — thường có khả năng cao hơn để hình thành đức tin của riêng mình, không phải đức tin của cha mẹ.#
Với con trưởng thành — mười tám tuổi trở lên:#
Đây là chỗ mà nhiều bậc cha mẹ khó nhất — vì ranh giới đã thay đổi và họ chưa kịp điều chỉnh.#
Con ở độ tuổi mười tám trở lên — về mặt đạo đức và thực tế — đang là người trưởng thành đang hình thành cuộc đời riêng của mình. Đức tin của họ phải là quyết định của họ, không phải của bạn. Bạn không thể và không nên cố kiểm soát điều đó.#
Điều bạn có thể làm — và đây là điều quan trọng nhất — là tiếp tục là người mà chúng muốn nói chuyện về những điều quan trọng.#
Điều đó đòi hỏi bạn không biến mỗi cuộc trò chuyện thành cơ hội thuyết phục chúng trở về với Giáo hội. Không hỏi con có đi lễ không mỗi khi nói chuyện. Không thở dài hay tỏ vẻ thất vọng khi chúng không đưa ra câu trả lời bạn muốn.#
Mà là tiếp tục yêu thương chúng thật — không phải yêu thương có điều kiện là chúng sống đạo theo cách bạn muốn. Yêu thương thật, hiện diện thật, quan tâm thật đến cuộc đời của chúng.#
Và khi chúng hỏi — khi cuộc đời đặt ra cho chúng những câu hỏi lớn và chúng cần ai đó để nói chuyện — bạn là người chúng nghĩ đến trước tiên hay bạn là người cuối cùng chúng muốn gặp vì sợ bị phán xét?#
Câu trả lời cho câu hỏi đó quan trọng hơn bất kỳ chiến lược dạy đức tin nào.#
Có một điều thực tế mà tôi học được — không phải từ sách thần học, mà từ những người cha mẹ Công giáo tôi đã quan sát qua nhiều năm — những người mà con cái của họ lớn lên và tiếp tục sống đức tin như người trưởng thành thật sự.#
Điểm chung của những gia đình đó không phải là cha mẹ đã nói đúng câu thần chú hay dùng đúng phương pháp giáo lý. Điểm chung là: cha mẹ đó là người mà con cái muốn trở thành — không phải hoàn hảo, không phải không có sai lầm, nhưng là người sống điều mình tin theo cách làm cho điều đó trông đáng sống.#
Đứa trẻ không hỏi đạo Công giáo có đúng không theo nghĩa triết học trừu tượng. Chúng hỏi điều này có làm cho cuộc đời người ta tốt hơn không — và câu trả lời họ đang tìm không phải trong sách giáo lý. Nó đang ở trong cuộc đời của cha mẹ.#
Nếu đức tin của bạn đang làm bạn tốt hơn — tử tế hơn, bình an hơn, yêu thương hơn, vững vàng hơn trong khó khăn — con bạn sẽ thấy điều đó. Không phải ngay lập tức. Không phải theo lịch của bạn. Nhưng chúng sẽ thấy.#
Và điều chúng thấy đó — không phải điều bạn nói với chúng — là hạt giống thật của đức tin trong cuộc đời chúng.#
Tôi muốn nói điều cuối cùng — điều mà tôi nghĩ là thần học thật nhất và thực tế nhất trong toàn bộ câu này.#
Đức tin của con bạn không phải trách nhiệm của bạn theo nghĩa tuyệt đối. Bạn không phải và không thể là Thiên Chúa trong cuộc đời của con bạn.#
Bạn có trách nhiệm gieo hạt — sống trước mặt chúng, tạo môi trường, cung cấp ngôn ngữ và khung tham chiếu, đồng hành với những câu hỏi của chúng. Điều đó là trách nhiệm thật và quan trọng.#
Nhưng sự nảy mầm — khi nào, như thế nào, theo con đường nào — điều đó không phải trong tay bạn. Có những người lớn lên trong gia đình Công giáo sốt sắng và rời bỏ đức tin. Có những người lớn lên trong gia đình không có đạo và tìm đến đức tin khi trưởng thành. Con đường của đức tin không phải công thức mà bạn kiểm soát được.#
Điều bạn kiểm soát được là bạn đang sống như thế nào. Và điều đó — cuộc đời bạn đang sống trước mặt con — là điều quan trọng nhất bạn có thể làm.#
Phần còn lại — hãy phó thác. Không phải theo nghĩa thụ động và bỏ cuộc. Mà theo nghĩa thật của phó thác: làm trọn phần của mình với hết lòng, rồi tin tưởng rằng Thiên Chúa yêu thương con bạn nhiều hơn bạn có thể yêu thương, và Ngài đang làm việc trong cuộc đời con bạn theo những cách mà bạn không thể thấy và không thể kiểm soát.#
Đó không phải câu trả lời dễ. Nhưng đó là câu trả lời thật.#