Thiên Chúa đang ở đâu ngay lúc này?

Bốn giờ sáng.#

Cả xóm chưa ai dậy. Tiếng chó sủa xa xa rồi tắt. Bầu trời còn đen nhưng không phải cái đen đặc của nửa đêm — là cái đen mỏng hơn, kiểu như tờ giấy than đã dùng qua một lần, ánh sáng sắp ló ra từ phía sau.#

Tôi ngồi với ly cà phê không đường và câu hỏi này.#

Không phải lần đầu. Cũng không phải lần cuối.#

Thiên Chúa đang ở đâu ngay lúc này?#

Không phải ở đâu theo nghĩa địa lý — tôi không ngây thơ đến mức nghĩ Ngài đang ngồi trên một đám mây nào đó ở tọa độ vĩ độ kinh độ cụ thể. Câu hỏi sâu hơn thế. Câu hỏi là: trong khoảnh khắc này, khi tôi đang ngồi đây, có ai đó đang... biết không? Có ai đó đang hiện diện không? Hay tôi đang ngồi một mình trong một vũ trụ trống rỗng không quan tâm đến tôi?#

Đó mới là câu hỏi thật.#

Người ta hay nghĩ về Thiên Chúa theo kiểu của đồng hồ.#

Có người thợ đồng hồ làm ra cái đồng hồ, lên dây cót, đặt xuống bàn, rồi đi ra ngoài. Từ đó về sau đồng hồ tự chạy — thợ đồng hồ không cần phải ở đó nữa. Nhiều người khi nghĩ đến Thiên Chúa cũng nghĩ như vậy: Ngài tạo ra vũ trụ, bắt đầu Vụ Nổ Lớn, cài đặt các hằng số vật lý, rồi... rút lui. Từ đó về sau vũ trụ tự vận hành. Thiên Chúa đang ở đâu? Không ở đâu cả — hoặc đang bận làm việc khác ở chỗ khác.#

Quan điểm này có tên. Người ta gọi nó là thần luận — Deism. Và nó rất phổ biến trong giới trí thức thế kỷ mười tám, thời của Voltaire và các triết gia Khai sáng. Thiên Chúa là người thợ đồng hồ vũ trụ vĩ đại — thông minh, tài năng, nhưng vắng mặt.#

Kitô giáo không dạy điều đó.#

Và sự khác biệt không phải là chi tiết nhỏ — nó là toàn bộ trái tim của vấn đề.#

Để hiểu Thiên Chúa của Kitô giáo đang ở đâu, cần phải hiểu một điều mà thánh Thomas Aquinas giải thích bằng ngôn ngữ triết học, nhưng tôi sẽ cố dịch sang ngôn ngữ người bình thường có thể cầm nắm được.#

Aquinas nói rằng Thiên Chúa không phải là một vật thể — dù vật thể đó có lớn đến đâu, tinh tế đến đâu, mạnh mẽ đến đâu. Ngài không phải là cái gì đó bên trong vũ trụ — dù là một phần của vũ trụ hay một phần rất lớn của nó. Ngài là nền tảng của sự tồn tại — là lý do mà mọi thứ đang là thay vì không là.#

Hình ảnh tôi thấy gần nhất với điều này: nghĩ đến ánh đèn và dòng điện.#

Bóng đèn sáng không phải vì ai đó lắp nó vào rồi đi ra ngoài, và bóng đèn tự sáng một mình. Bóng đèn sáng vì từng giây một, dòng điện đang chạy qua nó. Ngay lúc dòng điện ngắt — không phải sau đó, không phải từ từ — bóng đèn tắt ngay lập tức.#

Thiên Chúa với sự tồn tại của vũ trụ là như dòng điện với ánh sáng của bóng đèn. Không phải là thợ đồng hồ đã lắp máy rồi bỏ đi. Mà là nguồn điện đang liên tục, từng giây, duy trì sự tồn tại của mọi thứ.#

Ngay lúc này — cây cối ngoài vườn đang đứng được vì Ngài đang duy trì nó. Tim bạn đang đập được vì Ngài đang duy trì nó. Bầu trời bốn giờ sáng đang dần sáng lên được vì Ngài đang duy trì toàn bộ cái trật tự vật lý cho phép ánh sáng tồn tại và lan truyền.#

Thiên Chúa không đang ở xa. Ngài đang ở đây — không phải ở đây theo nghĩa chiếm một chỗ trong không gian, mà ở đây theo nghĩa sâu hơn: Ngài là lý do mà ở đây này đang tồn tại.#

Nhưng tôi hiểu câu hỏi không chỉ dừng ở đó.#

Khi người ta hỏi Thiên Chúa đang ở đâu ngay lúc này — họ không chỉ hỏi về vũ trụ học. Họ hỏi về mình. Về cuộc đời họ. Về những lúc họ cần và không thấy ai.#

Câu hỏi thật là: Ngài có biết tôi đang ở đây không? Ngài có thấy tôi không? Hay tôi chỉ là một trong tám tỷ người — quá nhỏ, quá bình thường, quá không quan trọng để Ngài bận tâm?#

Đó là câu hỏi của sự cô đơn. Và sự cô đơn không cần câu trả lời triết học. Nó cần được nghe.#

Vì vậy tôi muốn nói điều này trước khi đi tiếp: nếu bạn đang đặt câu hỏi này từ một chỗ đau — từ một giai đoạn mà Thiên Chúa dường như biến mất — thì điều đó không phải bằng chứng rằng Ngài không có đó. Đó là bằng chứng rằng bạn đang ở trong một chỗ tối. Hai thứ đó rất khác nhau.#

Trong Kinh Thánh có một cuốn sách mà tôi nghĩ ít người Công giáo đọc kỹ — cuốn Thánh vịnh. Không phải vì nó khó, mà vì nó quá thật đến mức đọc xong thấy không thoải mái.#

Người viết các Thánh vịnh không phải là người có đức tin yên tĩnh và thanh thản. Đó là những người đang la hét.#

"Lạy Thiên Chúa, sao Ngài đứng xa, ẩn mình đi trong lúc gian truân?" — Thánh vịnh 10.#

"Cho đến bao giờ, lạy Chúa, Ngài còn quên con mãi? Cho đến bao giờ Ngài còn ẩn mặt đi?" — Thánh vịnh 13.#

"Thiên Chúa ơi, Thiên Chúa của con, sao Ngài bỏ con?" — Thánh vịnh 22. Chính câu này, mấy ngàn năm sau, Chúa Giêsu đã thốt lên trên thập giá.#

Những người viết những câu đó không phải là người thiếu đức tin. Họ là những người có đức tin đủ lớn để dám nói thật với Thiên Chúa — kể cả khi điều thật đó là con không thấy Ngài đâu cả.#

Điều đó có nghĩa là: cảm giác Thiên Chúa vắng mặt không phải là dấu hiệu Ngài không có đó. Nó là một phần của hành trình đức tin mà ngay cả những người gần Thiên Chúa nhất cũng phải đi qua.#

Thánh Têrêsa thành Calcutta — người phụ nữ mà cả thế giới coi là biểu tượng của đức tin sống động — sau khi bà mất, người ta tìm thấy những lá thư bà viết cho cha linh hướng trong suốt mấy chục năm.#

Nội dung những lá thư đó làm nhiều người sửng sốt.#

Bà viết rằng trong suốt gần năm mươi năm phục vụ người nghèo — năm mươi năm, không phải năm mươi ngày — bà gần như không cảm thấy Thiên Chúa. Không có ánh sáng. Không có an ủi.#

Không có cảm giác hiện diện. Chỉ có bóng tối và sự im lặng ở nơi mà bà biết Thiên Chúa phải đang đứng.#

Bà gọi đó là đêm tối của linh hồn.#

Và bà vẫn tiếp tục. Mỗi ngày. Không phải vì bà cảm thấy Chúa ở bên. Mà vì bà đã chọn tin — bằng ý chí, không phải bằng cảm xúc — rằng Ngài đang ở đó dù bà không thấy.#

Tôi kể điều này không phải để làm bạn thấy tệ hơn về sự hoài nghi của mình. Mà để bạn thấy rằng: câu hỏi Thiên Chúa đang ở đâu không phải là câu hỏi của người đức tin yếu. Đó là câu hỏi của người đức tin thật — vì người không quan tâm thì không hỏi.#

Vậy Ngài đang ở đâu?#

Câu trả lời của Kitô giáo có ba tầng — và cả ba tầng đều cần thiết.#

Tầng thứ nhất: Ngài ở trong nền tảng của mọi sự tồn tại.#

Như tôi đã nói — Ngài không phải là vật thể trong vũ trụ, Ngài là lý do vũ trụ đang tồn tại. Ngài không đứng trong không gian và thời gian như chúng ta. Ngài đứng bên dưới không gian và thời gian — là nền tảng mà không gian và thời gian đang được đỡ lên từng giây.#

Điều đó có nghĩa là: không có chỗ nào Ngài không có mặt. Không phải theo nghĩa bầu không khí trải đều khắp nơi. Mà theo nghĩa sâu hơn: bất cứ thứ gì đang tồn tại, đều đang được Ngài duy trì. Cái lá rơi ngoài sân. Con kiến đang bò trên tường. Ngôi sao đang cháy cách đây tám triệu năm ánh sáng. Tất cả — từng cái một — đang được giữ trong sự tồn tại bởi hành động của Ngài.#

Đó là sự hiện diện rộng nhất có thể hình dung được. Và đó là lý do vì sao thánh Phaolô đứng trước người Athena và nói: "Chính trong Ngài mà chúng ta sống, cử động và hiện hữu." Không phải là ẩn dụ thi ca. Là sự thật theo nghĩa đen nhất.#

Tầng thứ hai: Ngài ở trong lịch sử — cụ thể, xác định, có thể chỉ ra được.#

Đây là điều mà Kitô giáo khác tất cả các tôn giáo khác ở điểm cơ bản nhất.#

Các tôn giáo khác nói về một Thiên Chúa trừu tượng, hoặc về những nguyên lý vũ trụ, hoặc về những bậc giác ngộ. Kitô giáo nói: Thiên Chúa đã đến. Có địa chỉ. Có tên. Có ngày sinh. Có ngôi làng cụ thể ở một vùng đất cụ thể trong một thế kỷ cụ thể của lịch sử.#

Không phải là câu chuyện thần thoại xảy ra ở thời gian vô định — ngày xưa ngày xửa. Là một người đi trên con đường bụi của xứ Galilê, ngồi ăn cơm với những người bị xã hội bỏ đi, chạm tay vào người phong cùi, khóc bên mộ bạn, và chết dưới ánh mặt trời Palestine vào khoảng năm 30 sau Công nguyên.#

Thiên Chúa của Kitô giáo không đứng trên cao nhìn xuống lịch sử. Ngài bước vào trong lịch sử. Và điều đó thay đổi mọi thứ về câu hỏi Ngài đang ở đâu — vì Ngài đã ở đây rồi. Đã ở trong thứ vật chất và thời gian và đau đớn này rồi.#

Tầng thứ ba: Ngài ở trong từng người — nếu người đó chịu mở cửa.#

Đây là điều Chúa Giêsu nói đêm trước khi chịu chết — khi các môn đệ lo lắng vì Ngài sắp đi: "Thầy sẽ xin Chúa Cha, và Người sẽ ban cho anh em một Đấng Bảo Trợ khác để Người ở cùng anh em mãi mãi."#

Thần học Kitô giáo gọi đó là Chúa Thánh Thần — không phải một khái niệm trừu tượng, mà là sự hiện diện của Thiên Chúa trong lòng người. Không phải ở ngoài xa, không phải ở trên cao, mà ở trong — sâu hơn bất cứ tầng nào của ý thức mà chúng ta có thể tự mình chạm đến.#

Tôi muốn dừng lại ở điểm này và nói một điều thực tế hơn — không phải thần học, mà là kinh nghiệm sống.#

Có những khoảnh khắc trong đời mà người ta cảm thấy Thiên Chúa rất rõ — không phải vì cảm xúc bốc lên, mà vì có điều gì đó vượt qua cảm xúc đang xảy ra. Một sự bình an kỳ lạ giữa cơn khủng hoảng. Một ý nghĩ đến đúng lúc không thể giải thích bằng ngẫu nhiên. Một sự gặp gỡ mà người ta biết nó không phải tình cờ.#

Tôi không nói những thứ đó là bằng chứng khoa học. Tôi đã nói ở câu một rồi — cảm xúc không phải bằng chứng.#

Nhưng tôi cũng không nói những thứ đó là vô nghĩa.#

Xem hình minh họa

Có rất nhiều thứ trong cuộc đời không phải bằng chứng khoa học nhưng vẫn thật — tình yêu, lương tâm, ý nghĩa, vẻ đẹp. Không ai đo được tình yêu trong phòng thí nghiệm. Nhưng không ai sẽ ngồi trước mặt người mẹ đang ôm con và nói bà ấy đang ảo tưởng.#

Có những khoảnh khắc mà Thiên Chúa không cần được chứng minh — Ngài được nhận ra. Như khi nhìn vào mặt một đứa trẻ vừa sinh ra và bỗng nhiên hiểu rằng có điều gì đó ở đây lớn hơn sinh học. Như khi ngồi bên người thân hấp hối và cảm nhận rằng ranh giới giữa hiện tại và điều gì đó phía bên kia mỏng hơn mình tưởng. Như khi đứng trước một bản nhạc hay một bức tranh và thấy vẻ đẹp chạm vào một chỗ trong mình mà mọi giải thích thần kinh học đều bỗng dưng trở nên hời hợt.#

Thánh Augustinô viết trong cuốn Tự Thú — quyển sách ông viết sau khi đã đi qua mười lăm năm sống xa Thiên Chúa và cuối cùng quay về — ông viết câu này mà tôi đã đọc đi đọc lại nhiều lần:#

"Ngài đã ở trong con, nhưng con đã ở ngoài bản thân mình, và con đi tìm Ngài ở ngoài đó."#

Tôi thấy đó là câu chính xác nhất về câu hỏi Thiên Chúa đang ở đâu.#

Không phải Ngài đã trốn đi hay đứng xa nhìn. Mà là chúng ta — bằng tiếng ồn của ngày sống, bằng lo lắng của cơm áo gạo tiền, bằng màn hình điện thoại và trăm thứ bận rộn — đã dần dần ra khỏi chính mình. Ra khỏi cái chỗ yên tĩnh bên trong mà Ngài vẫn đang đứng đợi.#

Bốn giờ sáng, khi cả nhà còn ngủ và chưa có tiếng ồn nào lấp đầy ngày mới — nhiều người cảm thấy điều gì đó khác. Không phải cô đơn theo nghĩa thiếu người. Mà là một sự yên tĩnh đặc biệt, một cảm giác rằng dưới lớp bề mặt của mọi thứ có điều gì đó đang... đỡ lấy.#

Tôi không biết mọi người có cảm thấy như vậy không. Nhưng tôi cảm thấy. Và tôi đã ngồi với cảm giác đó đủ lâu để ngừng giải thích nó đi và chỉ để nó là.#

Vậy Thiên Chúa đang ở đâu ngay lúc này?#

Ngài đang ở đây — trong nghĩa đầy đủ nhất của chữ đây.#

Không phải ở một chỗ cụ thể trong không gian, vì Ngài không bị giới hạn trong không gian.#

Không phải ở một thời điểm cụ thể trong thời gian, vì Ngài không bị kéo dài trong thời gian như chúng ta.#

Ngài đang là nền tảng của mọi thứ bạn đang nhìn, mọi thứ bạn đang chạm, mọi hơi thở bạn đang thở.#

Và Ngài đang — nếu thần học Kitô giáo đúng — ở trong tầng sâu nhất của bạn. Không ồn ào. Không ép buộc. Không biểu diễn. Chỉ là đứng đó, chờ đợi theo cái cách mà chỉ tình yêu mới đủ kiên nhẫn để chờ.#

Câu hỏi không phải là Ngài có ở đây không.#

Câu hỏi là tôi có đang ở đây với Ngài không — hay tôi đang bận ở một chỗ khác trong đầu mình.#

Xem hình minh họa

Và cái chỗ khác trong đầu đó — tôi biết nó trông như thế nào. Nó trông như màn hình điện thoại lúc mười một giờ đêm. Nó trông như danh sách việc cần làm chưa bao giờ hết. Nó trông như lo lắng cho ngày mai và hối tiếc về hôm qua.#

Ngài vẫn đang ở đây. Chúng ta mới là người hay đi vắng.#