Câu 25
Ai sẽ không được cứu — Giáo hội có dám nói thẳng không?
Câu hỏi này nghe như câu hỏi của người muốn Giáo hội khai tên người xấu.#
Nhưng tôi không nghĩ vậy. Tôi nghĩ câu hỏi này — khi được hỏi thật sự — thường đến từ chỗ khác. Từ người đang muốn biết rằng sự công bằng có thật. Rằng thế giới này không phải là nơi mà kẻ ác và người tốt đều kết thúc ở cùng một chỗ. Rằng những gì xảy ra trong cuộc đời này — những lựa chọn, những tội ác, những hy sinh — thật sự quan trọng và không bị xóa bỏ bởi một câu thôi thì ai cũng được cứu hết.#
Đó là câu hỏi về công lý. Và nó xứng đáng được trả lời thẳng thắn.#
Giáo hội có dám nói thẳng không?#
Có. Nhưng điều Giáo hội nói thẳng không phải là danh sách tên người.#
Hãy để tôi giải thích sự phân biệt đó — vì đây là phân biệt quan trọng nhất trong toàn bộ câu hỏi.#
Giáo hội dạy rõ ràng rằng có khả năng bị hư mất — địa ngục là thật, không phải ẩn dụ, không phải câu chuyện dọa trẻ con. Lựa chọn con người là thật và có hậu quả thật. Người cố tình và dai dẳng quay lưng khỏi tình yêu — theo cái nghĩa đầy đủ và chung cuộc nhất — đang đi về hướng không có Thiên Chúa.#
Nhưng Giáo hội không dám — và đây là chữ tôi dùng có chủ ý — Giáo hội không dám tuyên bố rằng bất kỳ người cụ thể nào đang ở trong địa ngục. Không ai. Không phải Hitler. Không phải những kẻ tra tấn các thánh tử đạo. Không phải bất kỳ ai mà lịch sử hay đương đại có thể gọi tên.#
Điều đó không phải là hèn nhát. Đó là sự khiêm tốn đúng đắn trước điều mà chỉ Thiên Chúa có thể biết — điều gì xảy ra trong lòng người ở khoảnh khắc cuối cùng của cuộc đời họ.#
Nhưng câu hỏi vẫn còn: ai thì có nguy cơ không được cứu?#
Kinh Thánh không né tránh câu hỏi đó. Và Giáo hội không né tránh nó. Hãy nhìn thẳng vào những gì Kinh Thánh nói.#
Thánh Phaolô trong thư gửi giáo đoàn Galat viết một danh sách — không phải danh sách kẻ ngoại đạo, không phải danh sách kẻ không biết Thiên Chúa, mà danh sách của những cách sống: gian dâm, ô uế, phóng đãng, thờ ngẫu tượng, phù phép, thù ghét, bất hòa, ghen tương, nóng giận, tranh chấp, chia rẽ, bè phái, ganh tị, say sưa, trác táng và những điều tương tự. Tôi bảo trước cho anh em, như tôi đã bảo: những kẻ làm các điều đó sẽ không được thừa hưởng Nước Thiên Chúa.#
Chúa Giêsu trong Tin Mừng Matthêu mô tả cảnh phán xét chung — và những người bị tách ra là những người đã không cho kẻ đói ăn, không cho kẻ khát uống, không đón tiếp khách lạ, không cho kẻ trần truồng mặc, không thăm kẻ đau yếu và ở tù. Không phải những kẻ làm điều ác rõ ràng — mà những kẻ đã không làm điều tốt khi có cơ hội.#
Hai đoạn đó — và nhiều đoạn khác — chỉ ra điều gì đó quan trọng: tiêu chuẩn của phán xét không phải là bạn thuộc tôn giáo nào hay bạn có đọc đúng kinh không. Tiêu chuẩn là bạn đã sống như thế nào với người xung quanh bạn.#
Nhưng trước khi đi tiếp, cần phải nói điều này rất rõ ràng — vì người ta hay hiểu sai danh sách của Phaolô theo cách gây tổn hại nhiều hơn là giúp ích.#
Danh sách của Phaolô — và cảnh báo của Chúa Giêsu — không phải là danh sách những tội lỗi mà nếu bạn đã từng làm thì bạn sẽ không được cứu. Đó không phải là hệ thống điểm — mỗi tội trừ đi một điểm, đủ điểm âm thì xuống địa ngục.#
Kinh Thánh — và toàn bộ thần học Công giáo — nói về ăn năn và hoán cải như những thực tại thật sự thay đổi tình huống. Người đã làm điều xấu và thật sự quay về không phải người đang đi về hướng hư mất. Và người làm điều tốt từ bên ngoài nhưng lòng đầy kiêu ngạo và khinh thường người khác — tình huống của người đó phức tạp hơn vẻ ngoài.#
Điều mà Kinh Thánh cảnh báo không phải là những hành vi đơn lẻ. Đó là những hướng đi của cuộc sống — những xu hướng ăn sâu, những lựa chọn được lặp đi lặp lại đến mức trở thành bản tính.#
Thần học Công giáo nghiêm túc phân biệt rất rõ hai điều khi nói về điều kiện để bị hư mất.#
Điều thứ nhất là tội trọng — peccatum mortale. Không phải mọi tội đều như nhau. Tội trọng — theo thần học — phải có ba điều kiện cùng lúc: hành vi hoặc thiếu sót đó liên quan đến điều nghiêm trọng, người đó biết rõ đó là sai, và người đó tự do chọn làm điều đó. Thiếu bất kỳ một trong ba điều kiện đó — thiếu sự hiểu biết đầy đủ, hoặc thiếu sự tự do hoàn toàn — thì không phải tội trọng theo nghĩa thần học đầy đủ.#
Điều thứ hai và quan trọng hơn là sự cứng lòng chung cuộc — final impenitence. Đây là điều mà thần học gọi là tội duy nhất không được tha — không phải vì Thiên Chúa từ chối tha, mà vì người đó từ chối quay về đến mức cuối cùng.#
Điều duy nhất chắc chắn dẫn đến hư mất — theo thần học Công giáo — là sự từ chối ân sủng cho đến hơi thở cuối cùng. Không phải tội lỗi cụ thể. Không phải giai đoạn tối tăm của cuộc đời. Mà là sự đóng cửa hoàn toàn và chung cuộc trước tình yêu.#
Và ai có thể biết điều đó về bất kỳ người cụ thể nào? Không ai. Chỉ Thiên Chúa.#
Có những trường hợp mà người ta hay đặt câu hỏi — và tôi muốn trả lời thẳng, không né tránh.#
Hitler có ở địa ngục không? Những kẻ diệt chủng, những kẻ tra tấn trẻ em, những kẻ ác mà lịch sử ghi tên — họ đang ở đâu?#
Câu trả lời của Giáo hội là: chúng ta không biết và không tuyên bố biết.#
Điều đó nghe có vẻ quá thoải mái — như thể Giáo hội đang né tránh câu trả lời rõ ràng. Nhưng không phải vậy.#
Tôi muốn nói rõ lý do thần học tại sao Giáo hội giữ im lặng — không phải vì nhát gan, mà vì điều gì đó thật sự quan trọng về bản chất của phán xét.#
Phán xét thuộc về Thiên Chúa — không phải vì Ngài độc đoán và không muốn chia sẻ quyền lực. Mà vì chỉ Ngài có đủ thông tin để phán xét. Ngài biết mọi thứ về mỗi người — từng vết thương đã nhận, từng ánh sáng đã có, từng khoảnh khắc của sự chọn lựa, điều gì xảy ra trong lòng người ở những giây phút cuối cùng của cuộc đời.#
Chúng ta không có điều đó. Chúng ta thấy hành vi bên ngoài. Chúng ta không thấy bên trong — không thấy những gì đã hình thành người đó, những vết thương đã làm méo mó khả năng chọn lựa của họ, mức độ tự do thật mà họ có trong những lựa chọn của mình.#
Điều đó không có nghĩa là mọi điều ác đều được bào chữa. Tội ác là tội ác — dù hoàn cảnh có thể giảm nhẹ trách nhiệm đạo đức. Nhưng việc điều ác là thật và nghiêm trọng không đồng nghĩa với việc chúng ta biết đủ để tuyên bố số phận của người đã làm điều ác đó.#
Có một câu chuyện trong lịch sử Giáo hội mà tôi thấy chỉ ra điều này rõ nhất.#
Khi thánh Gioan Bosco — người làm việc với những đứa trẻ đường phố ở Turin thế kỷ mười chín — kể về một giấc mơ ông có. Trong giấc mơ đó, ông thấy những đứa trẻ bụi đời đang đi xuống địa ngục — và ông cố chạy theo để ngăn chúng lại. Một người dẫn đường bảo ông: "Đừng chạy theo những người đó. Hãy chú ý đến những người đang ở phía sau."#
Và khi ông quay lại — ông thấy những người mà ông chưa bao giờ nghĩ đến đang đi theo con đường đó. Không phải những kẻ tội phạm rõ ràng. Mà những người bình thường — những người đã chọn sự tiện nghi của mình hơn là điều gì đó lớn hơn, từng bước nhỏ, từng ngày.#
Câu chuyện đó — dù là giấc mơ, không phải mặc khải thần học chính thức — chỉ ra điều mà thần học thật sự nói: nguy cơ hư mất không nằm chủ yếu ở những tội ác kinh khủng mà lịch sử ghi nhớ. Nó nằm ở sự dần dần đóng cửa — từng lựa chọn nhỏ hướng về bản thân thay vì hướng về người khác, từng lần chọn tiện nghi hơn là sự thật, từng bước xa rời điều mà lương tâm đang gọi.#
Vậy Giáo hội có dám nói thẳng không?#
Có. Đây là điều Giáo hội nói thẳng:#
Thứ nhất: hư mất là thật. Không phải mọi người tự động được cứu. Lựa chọn con người có hậu quả thật và vĩnh cửu. Điều này không thể bị xóa bỏ bởi bất kỳ thần học dễ chịu nào.#
Thứ hai: tiêu chuẩn là tình yêu thật — không phải nghi lễ hay nhãn hiệu. Người được cứu không phải người thuộc đúng tôn giáo theo nghĩa thủ tục. Người bị hư mất không phải người đã phạm đúng loại tội. Tiêu chuẩn là điều sâu hơn: linh hồn đang mở về phía tình yêu hay đang đóng lại.#
Thứ ba: chúng ta không biết danh sách. Không ai trong chúng ta có đủ thông tin để tuyên bố bất kỳ người cụ thể nào đang ở đâu. Điều đó không phải là né tránh — đó là sự khiêm tốn đúng đắn trước điều chỉ Thiên Chúa có thể biết.#
Thứ tư: nguy cơ thật — và nó gần hơn người ta nghĩ. Không phải nguy cơ của những kẻ ác rõ ràng. Mà nguy cơ của sự dần dần đóng cửa — sự ích kỷ tích lũy từng ngày, sự thờ ơ trước tiếng gọi của điều tốt, sự chọn mình hơn người khác theo những cách nhỏ nhưng lặp đi lặp lại.#
Tôi muốn nói về điều mà thần học gọi là tội phạm đến Chúa Thánh Thần — điều mà Chúa Giêsu nói là không được tha — không phải vì nó tội nặng hơn những tội khác theo nghĩa hành vi, mà vì nó là thứ đóng cửa trước chính ân sủng giúp người ta ăn năn.#
Chúa Giêsu nói: "Mọi tội và mọi lời phạm thượng đều sẽ được tha cho người ta; nhưng tội phạm đến Thánh Thần sẽ không được tha."#
Thần học giải thích điều đó không phải là một hành vi cụ thể — không phải là nói một câu nào đó hay làm một điều nào đó không thể được tha. Mà là sự từ chối ân sủng một cách có chủ ý và dai dẳng — không phải vì không biết, mà vì biết và vẫn từ chối. Đặc biệt là từ chối ăn năn khi lương tâm đang gọi.#
Điều đó không được tha không phải vì Thiên Chúa không muốn tha — mà vì tha thứ đòi hỏi sự mở cửa đón nhận, và người đã cố tình đóng cửa không thể nhận điều không mở cửa đón nhận. Như nói tôi muốn chữa lành vết thương của bạn với người đang giữ chặt vết thương và không chịu để ai đụng vào.#
Có một điều mà tôi nghĩ quan trọng nhất trong toàn bộ câu này — quan trọng hơn danh sách hay tiêu chuẩn hay bất kỳ câu trả lời thần học nào.#
Câu hỏi ai sẽ không được cứu thường được hỏi theo hướng nhìn ra — nhìn vào người khác, vào những kẻ ác mà mình nghĩ đến, vào những trường hợp rõ ràng.#
Nhưng câu hỏi đúng đắn — câu hỏi mà thần học thật sự muốn mỗi người hỏi — là hướng vào bên trong.#
Tôi đang đi về hướng nào?#
Không phải hỏi để lo lắng và sợ hãi. Mà hỏi theo cái cách mà người đi đường kiểm tra bản đồ — không phải để tuyệt vọng vì đang ở chỗ sai, mà để biết mình đang ở đâu và điều chỉnh hướng đi nếu cần.#
Thánh Phanxicô Salêsiô — người mà tôi nghĩ đến nhiều khi nói về chủ đề này — có câu nói đơn giản mà tôi thấy trung thực nhất: "Những ai sợ địa ngục sẽ tránh tội. Những ai yêu mến Thiên Chúa sẽ tìm kiếm điều thiện. Cả hai đều đang đi đúng hướng, dù từ những điểm xuất phát khác nhau."#
Câu hỏi không phải là ai khác sẽ không được cứu. Câu hỏi là tôi đang mở hay đang đóng — đang mở về phía tình yêu, về phía người khác, về phía tiếng gọi của điều tốt — hay đang từng ngày, từng bước nhỏ, đóng lại vào trong mình.#
Câu trả lời cho câu hỏi đó không ai biết trước. Nhưng nó đang được viết — từng ngày — bởi chính bạn.#
Vậy Giáo hội có dám nói thẳng không?#
Có — nhưng điều Giáo hội nói thẳng không phải là thứ người ta thường muốn nghe.#
Người ta muốn nghe danh sách những kẻ xấu sẽ bị kết án. Giáo hội nói: chúng ta không có danh sách đó và sẽ không giả vờ rằng mình có.#
Người ta muốn nghe rằng mình đang ở phía an toàn vì thuộc đúng nhóm. Giáo hội nói: không có phía an toàn theo nghĩa thụ động — đức tin không phải là bảo hiểm, mà là hướng đi phải được duy trì từng ngày.#
Điều Giáo hội dám nói thẳng là: hư mất thật, tình yêu quan trọng, và tiêu chuẩn phán xét không phải nhãn hiệu tôn giáo mà là điều sâu hơn và thật hơn — cái hướng của linh hồn, cái cách một người sống với người xung quanh, cái mức độ mà lương tâm đã được nghe hay bị bịt tai.#
Và điều đó — không phải câu trả lời thoải mái, không phải câu trả lời làm người ta thấy an tâm theo kiểu giả tạo — là câu trả lời thật nhất mà Giáo hội có thể đưa ra cho câu hỏi này.#
Không phải thẳng theo nghĩa tàn nhẫn. Thẳng theo nghĩa trung thực — và trung thực đôi khi khó chịu hơn là câu trả lời chúng ta muốn nghe.#