Câu 37
Xem bói, tử vi, cung hoàng đạo — có phải tội chống lại Điều Răn thứ nhất không?
Tôi sẽ kể một chuyện thật trước khi vào thần học.#
Năm tôi khoảng ba mươi tuổi, một người bạn rủ tôi đến gặp một thầy bói nổi tiếng trong vùng — không phải để tin theo, mà theo kiểu đi cho biết, vui thôi. Tôi từ chối vì là người Công giáo. Người bạn cười: "Ôi, tử vi Á Đông khác mà, đâu phải thờ ma quỷ gì đâu, chỉ là xem cho vui."#
Câu đó — chỉ xem cho vui — là câu mà tôi nghe nhiều nhất khi người Công giáo giải thích tại sao họ vẫn xem tử vi, vẫn coi ngày, vẫn xem cung hoàng đạo mỗi sáng trên Facebook, vẫn hỏi thầy bói trước khi ra quyết định lớn.#
Câu hỏi thật không phải đây có phải tội không. Câu hỏi thật là tại sao Giáo hội quan tâm đến điều này — và sự quan tâm đó có lý do thật nào không, hay chỉ là kiểm soát?#
Giáo lý Hội Thánh Công Giáo số 2116 nói rõ: "Tất cả các hình thức bói toán đều phải bị loại bỏ: cầu cơ, gọi hồn, xem chỉ tay, giải nghĩa điềm báo và số mệnh, các hiện tượng thấu thị, và hỏi ý kiến các tinh thần."#
Và số 2115: "Thiên Chúa có thể mặc khải tương lai cho các ngôn sứ của Ngài hay cho những người thánh thiện. Tuy nhiên, thái độ Kitô giáo đúng đắn là phó thác với lòng tin tưởng vào sự quan phòng về phần còn lại của tương lai."#
Đó là lập trường chính thức. Rõ ràng và không mơ hồ.#
Nhưng tại sao — đó mới là câu hỏi xứng đáng được trả lời thật.#
Điều Răn thứ nhất — Thờ phượng một Thiên Chúa duy nhất — không chỉ là về việc không thắp nhang trước tượng thần linh khác. Nó sâu hơn thế. Nó là về việc không đặt lòng tin và sự phụ thuộc của mình vào điều gì khác ngoài Thiên Chúa để định hướng cuộc sống mình.#
Thần học Công giáo giải thích lệnh cấm bói toán không phải chủ yếu vì lo ngại về ma quỷ — dù có yếu tố đó. Lý do chính là thần học sâu hơn: bói toán là hành động của người đang không tin tưởng vào Thiên Chúa đủ để sống trong sự không chắc chắn thông thường của cuộc đời.#
Thiên Chúa không hứa cho chúng ta biết tương lai. Ngài hứa đồng hành trong tương lai. Người đi hỏi thầy bói để biết tương lai — ở một tầng nào đó — đang nói rằng sự đồng hành của Thiên Chúa không đủ, mình cần biết trước để tự chuẩn bị.#
Đó không phải là đức tin. Đó là nỗ lực kiểm soát điều không thể kiểm soát bằng cách khác.#
Nhưng hãy phân biệt những thứ khác nhau — vì không phải mọi thứ liên quan đến tử vi, cung hoàng đạo, xem ngày đều giống nhau về bản chất và mức độ nghiêm trọng.#
Thứ nhất: Cung hoàng đạo và chiêm tinh học giải trí.#
Đọc cung hoàng đạo hàng ngày trên mạng xã hội — "Bạch Dương hôm nay cần cẩn thận trong giao tiếp" — và coi đó như đọc tin tức giải trí, không tin thật, không dùng để quyết định gì quan trọng — theo nghĩa nghiêm túc nhất thì đây là điều nhẹ nhàng nhất trong danh sách, gần với thói quen giải trí hơn là hành động tôn giáo thay thế.#
Nhưng — và đây là điều quan trọng — tôi đọc cho vui thường trượt sang tôi tin một phần mà người ta không nhận ra. Khi bắt đầu điều chỉnh quyết định ngày hôm đó dựa trên cung hoàng đạo — dù chỉ một chút — ranh giới đã bị vượt.#
Thứ hai: Xem ngày tốt xấu.#
Ở Việt Nam, phong tục xem ngày tốt xấu để cưới hỏi, khởi công, khai trương, chôn cất — phong tục này có lịch sử văn hóa rất dài và không tách rời khỏi đời sống xã hội.#
Người Công giáo đứng ở đâu với điều này? Câu trả lời không đơn giản là cấm hoàn toàn. Một số việc xem ngày đơn giản là lịch học kinh nghiệm — tránh mùa mưa để làm đám cưới ngoài trời, chọn thời điểm kinh tế thuận lợi để khai trương. Điều đó không phải mê tín.#
Nhưng khi người ta tin thật rằng ngày xấu sẽ mang lại hậu quả thật bất kể mọi điều khác, hoặc từ chối làm điều cần làm vì ngày không tốt — đó đã vượt qua ranh giới của văn hóa vào lãnh thổ của đức tin sai lầm.#
Thứ ba: Tử vi và số mệnh.#
Đây là vấn đề thần học thật sự hơn. Tử vi Á Đông — với hệ thống can chi, mệnh số, tuổi xung — hàm chứa một thế giới quan nhất định: rằng số phận con người được định sẵn bởi những yếu tố nằm ngoài con người và Thiên Chúa.#
Điều đó mâu thuẫn trực tiếp với thần học Công giáo về tự do con người và quan phòng của Thiên Chúa. Theo Kitô giáo, không có số mệnh cứng nhắc đã định sẵn — có Thiên Chúa yêu thương đang hành động trong lịch sử, có tự do con người thật sự, và hai thứ đó đan xen theo cách phức tạp và không thể đọc được bằng hệ thống can chi.#
Thứ tư: Gặp thầy bói để hỏi quyết định.#
Đây là trường hợp nghiêm túc nhất — khi người ta đến gặp người có khả năng thấu thị hay kết nối với thế giới thiêng liêng để xin hướng dẫn cho quyết định quan trọng của cuộc đời. Đây là điều mà Giáo hội cấm rõ nhất — không phải vì nó hiệu quả hay vì các tinh thần xấu đang thật sự hiện diện, mà vì hành động đó là hành động của người đang đặt sự phụ thuộc thiêng liêng của mình vào nguồn gốc không phải Thiên Chúa.#
Tôi muốn nói điều thực tế hơn — điều mà nhiều người Công giáo Việt Nam cần nghe không phải dưới dạng quy tắc mà dưới dạng hiểu biết.#
Tại sao người ta xem bói? Tại sao người ta coi tử vi?#
Không phải chủ yếu vì họ không tin Thiên Chúa. Mà vì họ sợ — sợ tương lai không chắc chắn, sợ quyết định sai, sợ điều xấu đến mà mình không chuẩn bị. Và xem bói, xem tử vi, coi ngày — cho người ta cảm giác kiểm soát. Cảm giác biết được một phần điều mình không thể biết. Cảm giác an toàn.#
Vấn đề thần học không phải là ma quỷ đang lừa bạn qua thầy bói. Vấn đề thần học là cảm giác an toàn đó là giả — và quan trọng hơn, nó đang lấy chỗ của điều có thể cho bạn sự an toàn thật.#
Sự an toàn thật — theo thần học Công giáo — không đến từ việc biết trước tương lai. Nó đến từ việc tin tưởng vào Đấng đang cầm tương lai. Đó không phải là câu nói sáo rỗng — đó là sự thay đổi căn bản trong cái cách người ta đứng trước cuộc đời.#
Người tin tưởng vào sự quan phòng của Thiên Chúa không cần biết trước tương lai — vì họ biết rằng dù tương lai như thế nào, có Ai đó đang ở đó cùng với họ và làm việc trong từng hoàn cảnh.#
Có một điều thực tế mà tôi muốn nói thẳng với người đang đọc câu này và đang biết mình thỉnh thoảng xem tử vi hay coi ngày.#
Đây không phải câu hỏi tôi có phạm tội trọng không. Câu hỏi thật là điều này nói lên điều gì về mối quan hệ của tôi với sự không chắc chắn của cuộc đời — và điều đó nói lên điều gì về mức độ tôi thật sự tin tưởng vào Thiên Chúa?#
Câu hỏi đó không để kết án mình. Nó để hiểu mình — và từ đó, có thể lớn lên.#
Người đọc cung hoàng đạo vì tò mò vui vẻ và không để nó ảnh hưởng đến quyết định — đó là điều nhẹ hơn nhiều so với người không dám ra quyết định lớn mà không hỏi thầy bói trước. Hai trường hợp đó không như nhau về mặt đạo đức.#
Nhưng trong cả hai trường hợp, câu hỏi dẫn về cùng một chỗ: tôi có đang sống trong sự tự do và tin tưởng của người biết mình trong tay Thiên Chúa — hay tôi đang tìm cách kiểm soát những gì mình không kiểm soát được bằng những phương tiện khác?#
Đó là câu hỏi đức tin thật — không phải câu hỏi về quy tắc.#
Tôi muốn kết thúc câu này với điều mà tôi nghĩ là câu trả lời thực tế nhất cho người Công giáo Việt Nam đang sống trong một nền văn hóa mà những thực hành này đan xen vào đời sống xã hội.#
Không phải mọi lần nhìn vào lịch xem hôm nay là ngày gì đều là tội. Không phải mọi người nói con tuổi Tý hợp với tuổi Sửu đều đang phạm Điều Răn thứ nhất.#
Nhưng khi những điều đó bắt đầu định hướng cuộc sống của bạn — khi bạn không dám làm điều quan trọng vì ngày xấu, khi bạn lo lắng thật sự về mệnh số của mình hay người thân, khi bạn hỏi thầy bói thay vì cầu nguyện trước quyết định lớn — thì đó là dấu hiệu rằng điều gì đó đang lấy chỗ của Thiên Chúa trong lòng bạn.#
Và điều đó — không phải vì quy tắc — là điều đáng chú ý và sửa lại. Không phải bằng cách tự trừng phạt. Mà bằng cách quay về câu hỏi thật: tôi sợ điều gì trong tương lai — và điều tôi đang tìm kiếm qua những thực hành đó, Thiên Chúa có thể cho tôi theo cách thật hơn không?#
Câu trả lời — tôi tin — là có. Và tìm câu trả lời đó là việc xứng đáng hơn nhiều so với tìm xem tuổi mình hợp với tuổi ai.#