Câu 40
Người Công giáo ly dị rồi tái hôn — có được rước lễ không?
Đây là câu hỏi mà tôi đã thấy làm đau người thật trong những hoàn cảnh thật.#
Người phụ nữ đã rời khỏi cuộc hôn nhân bạo lực sau mười năm, nuôi con một mình, rồi gặp người đàn ông tốt và lập gia đình. Bà đến nhà thờ mỗi Chúa Nhật, sống đạo đức, nuôi dạy con cái trong đức tin — nhưng không thể rước lễ. Ngồi nhìn hàng người tiến lên, bà ở lại ghế. Mỗi lần là một nhát dao nhỏ.#
Hay người đàn ông bị vợ bỏ khi con còn nhỏ, tự nuôi con suốt mười năm không tái hôn vì sợ vi phạm giáo lý — rồi con lớn, ông gặp người bạn đời mới và quyết định sống chung. Bây giờ ông không biết mình đứng ở đâu trong Giáo hội.#
Những người đó không phải người bỏ đạo. Họ là người đang cố sống đạo trong những hoàn cảnh mà cuộc đời đặt ra — hoàn cảnh phức tạp hơn những gì quy tắc đơn giản có thể nắm bắt.#
Câu hỏi này xứng đáng được trả lời thành thật — không phải theo kiểu tóm tắt quy tắc, mà theo kiểu thật sự ngồi lại với nó.#
Hãy bắt đầu từ điều Giáo hội thật sự dạy — không phải phiên bản đơn giản hóa.#
Giáo hội Công giáo coi hôn nhân hợp lệ giữa hai người đã được rửa tội là không thể phá vỡ — indissoluble. Đây là giáo lý căn bản dựa trên lời của Chúa Giêsu trong Tin Mừng Matthêu và Marcô: "Điều gì Thiên Chúa đã kết hợp, loài người không được phân ly."#
Vì vậy khi người đã kết hôn hợp lệ ly dị và tái hôn — theo quan điểm của Giáo hội, hôn nhân đầu vẫn còn hiệu lực về mặt bí tích. Cuộc tái hôn — theo nghĩa thần học — không phải hôn nhân bí tích thật. Và người đang sống trong tình trạng đó — về mặt thần học chính thức — đang sống trong trạng thái mà Giáo hội gọi là trái với luật hôn nhân, điều làm phức tạp việc rước lễ.#
Đó là lập trường truyền thống — và nó không thay đổi với Tông huấn Amoris Laetitia của Đức Giáo hoàng Phanxicô năm 2016. Nhưng Amoris Laetitia đã thay đổi đáng kể cái cách Giáo hội tiếp cận ứng dụng của lập trường đó với từng người cụ thể.#
Trước Amoris Laetitia — lập trường chính thức và thực hành phổ biến là: người ly dị tái hôn không được rước lễ, trừ khi họ sống như anh em — không có quan hệ vợ chồng — trong cuộc hôn nhân thứ hai. Điều này được gọi là đường dẫn đến ơn toàn xá — người ta có thể tiếp tục cuộc sống gia đình nhưng phải kiêng cữ hoàn toàn để có thể rước lễ.#
Điều đó về mặt lý thuyết là rõ ràng. Về mặt thực tế — đối với nhiều gia đình — là điều không thể hoặc gần như không thể.#
Amoris Laetitia của Đức Phanxicô — đặc biệt chương tám — mở ra cánh cửa cho điều gì đó phức tạp hơn và nhân bản hơn.#
Tông huấn không thay đổi giáo lý về tính bất khả phân ly của hôn nhân. Nhưng nó nhấn mạnh điều quan trọng này: hoàn cảnh cụ thể của mỗi người ảnh hưởng đến mức độ trách nhiệm đạo đức của họ. Và đồng hành mục vụ cá nhân — không phải áp dụng quy tắc chung cho tất cả — là điều Giáo hội cần làm với những người trong những tình huống phức tạp này.#
Đức Phanxicô trong chú thích 351 của tài liệu đó viết — câu mà đã gây tranh luận trong Giáo hội nhưng không thể phủ nhận: "Trong một số trường hợp, điều này cũng có thể bao gồm việc nhận các bí tích hòa giải và Thánh Thể."#
Không phải quy tắc mới. Không phải thay đổi giáo lý. Nhưng là nhận thức rằng có một số trường hợp — trong bối cảnh đồng hành mục vụ cẩn thận — mà người ly dị tái hôn có thể được rước lễ.#
Điều kiện nào? Đây là phần mà nhiều người không được nghe rõ.#
Amoris Laetitia không nói ai ly dị tái hôn cũng có thể rước lễ. Những điều kiện mà Đức Phanxicô phác thảo — khi được đọc trong toàn bộ văn bản — bao gồm:#
Người đó đã qua một quá trình phân định nghiêm túc — không phải tự mình quyết định, mà qua đồng hành với cha linh hướng hay mục tử. Không phải thú tội nhanh và được cho phép. Mà là tiến trình dài, thành thật, được hướng dẫn.#
Người đó đã suy nghĩ thật sự về hoàn cảnh của mình — về tội lỗi có thể có trong cuộc hôn nhân đầu, về trách nhiệm với con cái từ hôn nhân đầu nếu có, về các mối quan hệ chưa được giải quyết.#
Người đó đang sống trong cuộc hôn nhân thứ hai theo cách kiên định — không phải thử thách mà là cam kết thật — và việc ly khai sẽ gây thiệt hại bất công cho người phối ngẫu thứ hai và con cái nếu có.#
Và người đó có lòng ăn năn thật sự về những gì đã xảy ra — không phải ăn năn theo nghĩa tự trừng phạt, mà là nhận thức thật và mong muốn sống tốt.#
Trong những trường hợp đó — không phải mọi trường hợp, mà những trường hợp cụ thể — việc rước lễ có thể được cho phép qua phán đoán mục vụ cẩn thận của cha linh hướng và giám mục địa phương.#
Có một điều về tiến trình tuyên bố hôn nhân vô hiệu — annulment — mà nhiều người không biết đủ rõ.#
Tuyên bố hôn nhân vô hiệu không phải là ly dị Công giáo. Đó là tuyên bố rằng cuộc hôn nhân — từ đầu — đã không hình thành theo nghĩa bí tích đầy đủ vì thiếu điều kiện cần thiết. Có thể là một bên chưa đủ tự do thật sự khi kết hôn, chưa có ý định thật sự giữ cam kết trọn đời hay đón nhận con cái, hay không đủ khả năng tâm lý để cam kết hôn nhân theo nghĩa đầy đủ.#
Nếu hôn nhân đầu được tuyên bố vô hiệu — người đó tự do kết hôn lần nữa trong Giáo hội, và hôn nhân mới đó là hôn nhân bí tích đầy đủ, và rước lễ không còn là vấn đề.#
Tiến trình tuyên bố hôn nhân vô hiệu — trước kia rất phức tạp và tốn kém — đã được Đức Phanxicô cải cách đáng kể vào năm 2015, làm cho nó đơn giản hơn và dễ tiếp cận hơn. Nhiều trường hợp — đặc biệt những cuộc hôn nhân rõ ràng thiếu những điều kiện căn bản — có thể được giải quyết nhanh hơn trước.#
Người Công giáo Việt Nam đang trong tình huống ly dị tái hôn — điều đáng làm là tìm hiểu về tiến trình này với cha xứ hay văn phòng hôn phối của giáo phận. Không phải vì nó chắc chắn thành công — mà vì đó là con đường Giáo hội cung cấp và xứng đáng được khám phá trước khi kết luận rằng không có cách nào.#
Nhưng tôi muốn nói điều khó hơn — điều mà cả hai phía trong cuộc tranh luận về câu hỏi này thường bỏ qua.#
Phía nghiêm khắc thường nói: quy tắc rõ ràng, không có ngoại lệ, Giáo hội không thể nhượng bộ về tính bất khả phân ly của hôn nhân.#
Phía thoải mái thường nói: Giáo hội lạc hậu, tình trạng của mỗi người khác nhau, không ai nên bị loại trừ.#
Cả hai đều bỏ lỡ điều quan trọng.#
Phía nghiêm khắc đúng rằng tính bất khả phân ly của hôn nhân là giáo lý thật và quan trọng — và giữ vững giáo lý đó không phải sự tàn nhẫn mà là sự tôn trọng cam kết thiêng liêng mà hôn nhân bí tích là.#
Nhưng phía nghiêm khắc sai khi áp dụng quy tắc chung một cách cứng nhắc mà không nhìn vào hoàn cảnh cụ thể và trách nhiệm đạo đức thật của từng người. Người bị bạo lực gia đình buộc phải rời đi và sau đó tái hôn không phải đang ở vị trí đạo đức giống với người bỏ vợ/chồng vì chán chường để chạy theo người khác.#
Phía thoải mái đúng rằng mỗi người là cá nhân với hoàn cảnh cụ thể và Giáo hội cần tiếp cận từng người với lòng thương xót.#
Nhưng phía thoải mái sai nếu dùng lòng thương xót như lý do để xóa bỏ sự phân biệt giữa điều đúng và điều sai, hay để nói rằng mọi hoàn cảnh đều như nhau và không ai cần phải đánh giá điều gì.#
Amoris Laetitia cố gắng giữ cả hai điều đó — giữ vững giáo lý, đồng thời mở ra không gian cho lòng thương xót cụ thể trong những trường hợp cụ thể. Và đó là điều khó hơn cả hai cực đoan.#
Có một điều thực tế mà tôi muốn nói với người đang ở trong tình huống này — người đang ly dị và tái hôn và đang đau vì không được rước lễ.#
Đừng giải quyết vấn đề này một mình.#
Không phải vì bạn không đủ khôn ngoan. Mà vì câu hỏi này phức tạp về mặt thần học và cần người có kiến thức và quyền mục vụ để hướng dẫn bạn qua nó.#
Tìm một linh mục — không phải bất kỳ linh mục nào, mà là linh mục mà bạn tin tưởng và biết họ có kiến thức về thần học hôn nhân và về Amoris Laetitia — và nói chuyện thật với họ. Không phải để được cho phép ngay lập tức. Mà để bắt đầu tiến trình đồng hành mục vụ mà Đức Phanxicô mô tả.#
Tìm hiểu về tiến trình tuyên bố hôn nhân vô hiệu — xem hoàn cảnh của bạn có thể phù hợp không.#
Và trong thời gian chờ đợi — đừng tự loại mình ra khỏi Giáo hội. Tiếp tục đi lễ. Tiếp tục cầu nguyện. Tiếp tục sống đạo theo tất cả những cách bạn có thể. Việc không rước lễ không có nghĩa là bạn không được ở trong Giáo hội hay Thiên Chúa không yêu thương bạn.#
Và biết điều này: Đức Phanxicô, trong Amoris Laetitia, đã nói điều mà tôi nghĩ là điều quan trọng nhất trong toàn bộ tài liệu đó — không phải chú thích 351, mà là điều này: "Không ai bị kết án mãi mãi vì những giới hạn của cuộc đời."#
Tôi muốn kết thúc câu này không phải bằng thần học hay quy tắc, mà bằng điều thật nhất tôi có thể nói.#
Giáo hội — theo Đức Kitô — không phải bệnh xá chỉ dành cho người lành mạnh. Ngài nói Ngài đến không phải để gọi người lành mạnh mà để gọi người bệnh. Người đang trong tình huống ly dị tái hôn không phải người bị loại trừ khỏi tình yêu của Thiên Chúa.#
Và câu hỏi không phải chỉ là họ có được rước lễ không. Câu hỏi sâu hơn là Giáo hội có đồng hành với họ không — trong sự thật và trong lòng thương xót cùng một lúc.#
Đó là điều khó. Và Giáo hội vẫn đang học cách làm điều đó. Nhưng hướng đi mà Đức Phanxicô chỉ ra — không phải thỏa hiệp giáo lý, mà là đồng hành cá nhân với lòng thương xót thật trong mỗi trường hợp cụ thể — đó là hướng đúng.#
Và người đang trong tình huống này xứng đáng được đồng hành theo cách đó — không phải bị xử lý như trường hợp thần học, mà được gặp như người.#