Câu 32
Vác thập giá theo Chúa có nghĩa là phải đi tìm đau khổ không?
Có một người tôi biết — gọi bà là bà Chín — người đã sống suốt đời trong quan niệm rằng chịu đựng là thánh thiện. Chồng đối xử tệ — bà chịu, vì vác thập giá. Con cái không nghe lời — bà chịu, không nói, không giải thích, không đặt ranh giới, vì khiêm nhường. Bệnh không đi khám vì Chúa muốn mình đau khổ để nên thánh.#
Khi tôi gặp bà, bà đã sáu mươi tuổi, kiệt sức, đang mang những vết thương chưa bao giờ được chữa lành và những mối quan hệ chưa bao giờ được sửa chữa — tất cả được bọc trong ngôn ngữ thiêng liêng.#
Bà không phải người xấu. Bà là người đã hiểu sai một điều quan trọng — và cái hiểu sai đó đã được dạy cho bà từ nhỏ và không ai sửa lại.#
Câu hỏi mà bà không bao giờ dám hỏi — nhưng cần được hỏi — là: Chúa Giêsu nói vác thập giá có nghĩa là gì? Có phải là làm cho đời mình khổ hơn, chịu đựng những điều có thể thay đổi, không bao giờ đặt ranh giới với những điều gây hại không?#
Hãy bắt đầu từ điều mà Chúa Giêsu thật sự nói — không phải phiên bản dân gian mà nhiều người đã nghe.#
Ngài nói: "Ai muốn theo Thầy, phải từ bỏ chính mình, vác thập giá mình mà theo."#
Ba yếu tố trong câu đó: từ bỏ chính mình, vác thập giá mình, và theo Thầy. Và cả ba đều cần được hiểu đúng — không phải theo nghĩa bề mặt mà người ta hay dùng.#
Từ bỏ chính mình — không phải từ bỏ bản sắc, từ bỏ phẩm giá, từ bỏ khả năng phán đoán và chọn lựa. Từ bỏ theo nghĩa thần học là từ bỏ cái tôi ích kỷ — cái phần trong mình muốn đặt mình lên trên hết, muốn làm trung tâm của mọi thứ, muốn sống theo ý mình mà không cần đến Thiên Chúa hay người khác.#
Vác thập giá mình — không phải đi tìm đau khổ. Mà là chấp nhận đau khổ đến với mình như là phần không thể tránh được của việc sống theo điều mình tin là đúng. Chú ý: thập giá mình — không phải thập giá của người khác, không phải thập giá giả tạo mà mình tự chế ra, mà là thập giá nảy sinh từ việc sống trung thực với bản thân và với Thiên Chúa trong thế giới này.#
Theo Thầy — không phải theo hình thức bên ngoài, mà theo cùng hướng đi — hướng của tình yêu, của sự thật, của sự phục vụ người khác.#
Để hiểu thập giá theo Chúa Giêsu thật sự có nghĩa là gì — cần nhìn vào thập giá của chính Ngài.#
Thập giá của Đức Kitô không phải điều Ngài chủ động đi tìm kiếm như người muốn tự làm khổ mình. Thập giá đến với Ngài như hệ quả của việc Ngài sống trung thực với sứ mệnh — yêu thương người bị gạt ra ngoài lề, nói sự thật trước quyền lực, không thỏa hiệp với điều sai dù bị áp lực, không bỏ chạy khi nguy hiểm đến.#
Chúa Giêsu không ở trong vườn Gethsemani xin cho chén đắng qua đi theo kiểu người không muốn chịu khổ vì quá yếu đuối. Ngài đang vật lộn thật sự — và điều đó bình thường và đúng đắn. Kinh Thánh không mô tả Ngài bước lên thập giá với nụ cười vì Ngài thích đau. Ngài bước lên vì đó là điều cần làm để hoàn thành điều Ngài đến làm — và Ngài chọn làm điều đó dù biết cái giá.#
Đó là thập giá thật — không phải đau khổ được tìm kiếm, mà đau khổ được chấp nhận khi nó là hệ quả của việc sống theo điều đúng.#
Có một sự phân biệt thần học quan trọng mà nhiều người Công giáo Việt Nam chưa được nghe rõ — sự phân biệt giữa đau khổ có ý nghĩa và đau khổ vô nghĩa.#
Đau khổ có ý nghĩa — theo thần học Công giáo — là đau khổ phát sinh từ việc sống theo tình yêu và sự thật trong thế giới không hoàn hảo này. Người mẹ thức đêm chăm con bệnh — không phải vì bà thích mất ngủ, mà vì đó là tình yêu đang hoạt động trong thực tế. Người nói sự thật dù biết sẽ bị phản ứng tiêu cực — không phải vì thích bị chống đối, mà vì tình yêu đòi hỏi sự thật. Người tha thứ người đã làm mình đau — quá trình đó đau đớn, nhưng là đau của sự chữa lành.#
Đau khổ vô nghĩa — là đau khổ không phát sinh từ tình yêu hay sự thật, không có khả năng biến đổi hay chữa lành, không cần thiết và có thể tránh được mà không vi phạm điều gì quan trọng. Ở trong mối quan hệ bạo lực vì đó là thập giá mình. Không đi khám bệnh khi cần vì Chúa muốn mình khổ. Cho phép người khác đối xử tệ với mình vì phải nhẫn nhịn.#
Kitô giáo không ca ngợi đau khổ vô nghĩa. Đức Kitô không nói hãy tìm đau khổ vô nghĩa và ôm lấy nó vì điều đó làm ta hài lòng. Câu đó không ở đâu trong Kinh Thánh.#
Nhưng người ta hay nhầm lẫn hai thứ đó — và cái nhầm lẫn đó gây ra những hậu quả rất thật trong cuộc sống người.#
Tôi muốn nói thẳng về một số ví dụ cụ thể mà câu hỏi này liên quan đến:#
Ở trong mối quan hệ bạo lực vì vác thập giá — đó không phải vác thập giá theo Chúa.#
Thập giá của Đức Kitô không phải là hình ảnh của người bị ngược đãi và im lặng chịu đựng. Đức Kitô — khi bị đánh vô lý trước mặt thầy cả thượng phẩm — đã lên tiếng: "Nếu tôi nói điều sai, hãy chứng minh điều sai đó. Còn nếu tôi nói đúng, sao lại đánh tôi?" Ngài không im lặng chịu đựng sự bất công mà không nói gì.#
Phẩm giá con người — phẩm giá mà Thiên Chúa ban cho mỗi người — không phải thứ được hy sinh vì vác thập giá. Bảo vệ phẩm giá của mình và của người khác là điều đúng đắn, không phải thiếu đức tin.#
Không chăm sóc sức khỏe vì Chúa muốn mình đau — đó là sai lầm nghiêm trọng về thần học.#
Thân xác — như đã nói ở câu mười lăm — không phải thứ tạm bợ không quan trọng. Nó là một phần của con người được tạo dựng theo hình ảnh Thiên Chúa và sẽ được sống lại. Chăm sóc thân xác không phải thiếu đức tin. Đó là hành động trách nhiệm với điều Thiên Chúa trao cho mình.#
Không đặt ranh giới với những người gây hại vì khiêm nhường — đó cũng là sai lầm.#
Khiêm nhường không có nghĩa là để người khác làm bất cứ điều gì với mình mà không nói gì. Khiêm nhường có nghĩa là không đặt mình cao hơn người khác, không khinh thường người khác — nhưng không có nghĩa là mất đi khả năng nói không hay bảo vệ mình và người mình yêu khỏi điều có hại.#
Vậy vác thập giá theo Chúa thật sự trông như thế nào trong cuộc sống hàng ngày?#
Nó trông như thế này: người nói sự thật dù không tiện lợi, dù bị phản ứng tiêu cực — vì tình yêu đòi hỏi sự thật. Người tha thứ người đã làm mình đau — không phải tha thứ theo nghĩa giả vờ không có gì xảy ra, mà tha thứ theo nghĩa buông bỏ hận thù dù quá trình đó đau đớn. Người chăm sóc người thân đang bệnh trong thời gian dài — mệt mỏi, đôi khi kiệt sức, nhưng tiếp tục vì tình yêu. Người sống trung thực với đức tin của mình trong môi trường không ủng hộ hay thậm chí thù địch.#
Tất cả những điều đó đều đau — nhưng đó là đau của người đang sống theo tình yêu và sự thật trong thế giới không hoàn hảo. Đó là thập giá thật.#
Điều không phải thập giá thật: tự làm khổ mình mà không có lý do chính đáng, chấp nhận đối xử tệ mà không nói gì, sống trong sợ hãi và tự ti vì nghĩ đó là thánh thiện, từ chối tìm giúp đỡ khi cần vì nghĩ chịu đựng là đức hạnh.#
Thánh Phanxicô Salêsiô — người mà tôi hay nhắc đến vì ông viết về đời sống thiêng liêng theo cách người bình thường có thể hiểu — phân biệt giữa đức nhẫn nại và sự thụ động.#
Đức nhẫn nại — chấp nhận điều không thể thay đổi, chịu đựng điều không thể tránh, tiếp tục yêu thương dù đang đau. Đó là nhân đức thật.#
Sự thụ động — không làm gì trước những điều có thể và nên thay đổi, vì nhầm lẫn giữa nhẫn nại và tê liệt. Đó không phải nhân đức — đó là sự trốn tránh trách nhiệm được bọc trong ngôn ngữ tôn giáo.#
Chúa Giêsu không thụ động. Ngài đã đuổi người buôn bán ra khỏi đền thờ. Ngài đã chỉ trích thẳng thắn những người Pharisêu. Ngài đã đặt ranh giới — "Ai không thể từ bỏ cha mẹ, vợ con, anh em, chị em... không thể làm môn đệ Thầy". Ngài đã từ chối những yêu cầu không phù hợp với sứ mệnh của mình.#
Đức Kitô của Tin Mừng không phải hình ảnh của người thụ động chấp nhận mọi thứ không nói gì. Ngài là người có phương hướng rõ ràng, nói thẳng, đặt ranh giới rõ, và chấp nhận hậu quả của việc sống theo điều Ngài tin.#
Tôi muốn nói điều thực tế nhất trong toàn bộ câu này.#
Vác thập giá theo Chúa không phải là hướng dẫn để sống khổ hơn. Đó là lời mời sống thật hơn — thật theo nghĩa sống theo tình yêu và sự thật ngay cả khi điều đó không tiện lợi, không được khen ngợi, có giá phải trả.#
Người vác thập giá thật — không phải người đang tìm đau khổ, không phải người đang chịu đựng điều có thể thay đổi vì nhầm lẫn đó với thánh thiện. Mà là người đang sống với tâm trí mở và lòng thương xót, sẵn sàng chấp nhận cái giá của việc yêu thương thật và nói thật trong thế giới này — và cái giá đó đến theo cách tự nhiên, không cần phải tự tạo thêm.#
Nếu bạn đang sống theo tình yêu và sự thật — thập giá sẽ đến mà không cần tìm. Thế giới này không phải chỗ thoải mái cho người sống theo cách đó. Không cần thêm đau khổ giả tạo vào đầu — thập giá thật đã đủ rồi.#
Và thập giá thật — thập giá phát sinh từ việc yêu thương thật và sống thật — không phải thứ đáng sợ hay đáng trốn tránh. Đó là dấu hiệu bạn đang đi đúng hướng.#
Bà Chín — người tôi nhắc đến ở đầu câu này — không cần chịu đựng thêm. Bà cần được nói thật rằng thánh thiện không phải là im lặng chịu đựng điều gây hại. Thánh thiện là yêu thương thật — và yêu thương thật đôi khi đòi hỏi nói không, đặt ranh giới, tìm giúp đỡ, và bảo vệ điều đáng bảo vệ.#
Đó mới là thập giá theo Chúa — không phải thập giá tự tạo ra, mà là thập giá của người đang sống thật giữa thế giới này.#