Khi vợ hoặc chồng không cùng đức tin — làm sao giữ gia đình lành mạnh về tâm linh?

Có một người phụ nữ tôi biết — gọi bà là Lan — đã kết hôn với người chồng không theo đạo nào từ hơn hai mươi năm trước.#

Không phải vì bà không biết sự khác biệt đó. Bà biết. Nhưng bà yêu ông — yêu theo cái cách mà người trẻ yêu, cái cách mà lý luận và cảnh báo của cha mẹ đều không đến được. Và ông tốt — không ai có thể phủ nhận điều đó. Trung thực, chăm chỉ, tử tế với gia đình bên vợ, không ngăn cản bà đi lễ.#

Nhưng hai mươi năm sống chung dạy bà điều mà không ai nói cho bà trước ngày cưới — rằng sự khác biệt về đức tin không phải chỉ là sự khác biệt về quan điểm. Nó là sự khác biệt về cái cách người ta nhìn ý nghĩa của cuộc đời, cái cách người ta đứng trước đau khổ, cái cách người ta hiểu trách nhiệm với nhau và với con cái.#

Bà không hối hận về hôn nhân của mình. Nhưng bà nói với tôi một câu mà tôi không quên: "Cô đơn nhất không phải khi ngủ một mình. Là khi ngồi cạnh người mình yêu nhưng không có chỗ để chia sẻ điều quan trọng nhất trong lòng mình."#

Câu hỏi này rộng hơn câu chuyện của bà Lan — nó bao gồm nhiều tình huống khác nhau mà người Công giáo Việt Nam đang sống.#

Có người kết hôn với người không Công giáo từ đầu — biết trước sự khác biệt. Có người kết hôn trong đức tin rồi một người thay đổi — rời bỏ Giáo hội hay đổi sang đức tin khác. Có người có người phối ngẫu Công giáo trên danh nghĩa nhưng hoàn toàn thờ ơ với đức tin trong thực tế — đi lễ vì gia đình, không phải vì muốn.#

Ba tình huống đó khác nhau về bối cảnh nhưng có chung một câu hỏi cốt lõi: làm sao giữ đức tin sống động trong gia đình khi người phối ngẫu không chia sẻ — hay không chia sẻ đủ — điều đó?#

Hãy bắt đầu bằng điều mà Giáo hội dạy — không phải để làm nặng thêm gánh nặng của người đang sống trong tình huống này, mà để có nền tảng rõ ràng trước khi nói về thực tế.#

Giáo hội Công giáo thích hôn nhân giữa hai người Công giáo — điều đó rõ ràng. Nhưng Giáo hội cũng cho phép hôn nhân hỗn hợp — hôn nhân giữa người Công giáo và người đã được rửa tội nhưng không Công giáo — và trong những trường hợp đặc biệt, hôn nhân dị giáo — giữa người Công giáo và người không được rửa tội.#

Trong cả hai trường hợp, người Công giáo phải cam kết trước — tiếp tục sống đức tin của mình và làm hết sức để con cái được rửa tội và nuôi dưỡng trong đức tin Công giáo. Người phối ngẫu không Công giáo cần được thông báo về cam kết đó và không ngăn cản.#

Điều đó không phải điều kiện để ép buộc người phối ngẫu. Đó là điều kiện để người Công giáo biết mình đang đứng ở đâu và trách nhiệm của mình là gì — ngay cả khi người bên cạnh không chia sẻ điều đó.#

Nhưng thần học có thể nói điều đó một cách rõ ràng và gọn gàng — trong khi cuộc sống thật thì không rõ ràng và không gọn gàng chút nào.#

Người sống với người phối ngẫu không có đức tin — hay đức tin khác, hay đức tin thờ ơ — đang đối mặt với những thách thức thật và không nhỏ.#

Thách thức về cầu nguyện chung.#

Cầu nguyện — đặc biệt là cầu nguyện gia đình, cầu nguyện trước bữa ăn, cầu nguyện với con cái — trở nên phức tạp khi một người trong gia đình không tham gia hay tham gia miễn cưỡng. Đứa trẻ nhìn thấy điều đó — và cái thông điệp không lời mà chúng nhận được là điều này không đủ quan trọng để cả gia đình cùng làm.#

Thách thức về các quyết định liên quan đến đức tin.#

Con đi học giáo lý không? Con được rửa tội không? Gia đình tham gia vào sinh hoạt giáo xứ không? Khi có sự kiện gia đình trùng với lễ hay sinh hoạt tôn giáo — điều gì được ưu tiên? Những quyết định đó — khi hai người không cùng nền tảng — trở thành nguồn gốc của xung đột tiềm tàng.#

Thách thức về cô đơn tâm linh.#

Đây là điều mà bà Lan nói — và tôi nghĩ đây là thách thức sâu nhất và ít được nói đến nhất. Đức tin — khi thật sự sống — không phải chỉ là việc làm riêng tư. Nó là chiều kích của cuộc sống muốn được chia sẻ với người gần nhất. Khi người gần nhất không ở đó — hay không muốn ở đó — trong chiều kích đó, người ta sống trong một loại cô đơn tâm linh thật sự dù không phải cô đơn thể xác.#

Có những điều thực tế — không phải công thức kỳ diệu, mà là những điều người đang sống trong tình huống này chia sẻ là có giúp ích.#

Điều thứ nhất: giữ vững phần của mình mà không biến nó thành vũ khí.#

Đây là ranh giới mà người Công giáo trong hôn nhân hỗn hợp cần học — và học không phải điều dễ.#

Tiếp tục sống đức tin của mình — đi lễ, cầu nguyện, tham gia vào Giáo hội — mà không biến điều đó thành cách để gây áp lực hay phán xét người phối ngẫu. Không dùng đức tin như vũ khí trong xung đột. Không nói nếu anh/em có đức tin thì đã không làm thế này. Không thở dài thiêng liêng theo cách ngụ ý tôi tốt hơn vì tôi có đức tin.#

Điều đó đòi hỏi sự trưởng thành thật sự — và đòi hỏi người Công giáo phải thật sự tin rằng đức tin của mình là điều tốt cho mình, không phải điều mình dùng để đánh giá người khác.#

Điều thứ hai: tìm điểm chung thay vì chỉ nhìn vào điểm khác biệt.#

Hầu hết người không theo đạo Công giáo vẫn có những giá trị — tình yêu gia đình, sự trung thực, lòng tử tế, trách nhiệm với con cái — những giá trị mà đức tin Công giáo cũng tôn trọng. Xây dựng đời sống gia đình trên những giá trị chung đó — không phải trên sự khác biệt về nghi lễ — là nền tảng thực tế hơn.#

Điều đó không có nghĩa là xóa bỏ sự khác biệt. Nhưng không để sự khác biệt trở thành lý do cho sự chia rẽ liên tục.#

Điều thứ ba: tìm cộng đồng đức tin bên ngoài gia đình.#

Người Công giáo trong hôn nhân hỗn hợp thường cần tìm sự nuôi dưỡng tâm linh từ những nguồn bên ngoài gia đình nhiều hơn người có người phối ngẫu cùng đức tin. Bạn bè trong đức tin, nhóm cầu nguyện, cha linh hướng — những mối quan hệ đó không phải xa xỉ phẩm. Chúng là điều cần thiết để người ta không chết đói về tâm linh trong cô đơn.#

Không phải để thay thế hôn nhân. Mà để điền vào khoảng trống mà hôn nhân không thể lấp đầy trong trường hợp này.#

Điều thứ tư — và đây là điều tôi thấy quan trọng nhất: sống đức tin theo cách mời gọi, không phải thuyết phục.#

Người ta không bao giờ bị thuyết phục vào đức tin bởi lập luận — ít nhất là không thường xuyên và không bền vững. Người ta được mời gọi vào đức tin bởi điều họ nhìn thấy trong cuộc đời của người khác.#

Người phối ngẫu không có đạo — hay đạo thờ ơ — đang nhìn vào cuộc đời của bạn mỗi ngày. Không phải cuộc đời bạn trình bày trong nhà thờ hay trong những giờ cầu nguyện chính thức. Cuộc đời thật — cách bạn phản ứng khi tức giận, cách bạn đứng dậy khi thất bại, cách bạn yêu thương khi không được đền đáp, cách bạn bình an trong những hoàn cảnh mà người khác lo lắng.#

Nếu đức tin của bạn đang làm bạn trở thành người mà người phối ngẫu muốn ở gần hơn — người mà họ thấy có gì đó khác biệt và đáng quý — thì không cần lập luận. Hạt giống đang được gieo theo cách không ai thấy nhưng là cách thật nhất.#

Nếu đức tin của bạn đang làm bạn trở thành người phán xét, khó chịu, hay dùng đạo đức để chiếm thế thượng phong trong hôn nhân — thì không có lập luận nào có thể bù đắp cho điều đó.#

Chứng nhân bằng cuộc đời thật quan trọng hơn lời nói về đức tin — điều này đúng trong mọi hoàn cảnh, nhưng đặc biệt đúng trong hôn nhân hỗn hợp.#

Có một điều về con cái trong hôn nhân hỗn hợp mà tôi muốn nói thẳng — vì đây là nơi nhiều cặp vợ chồng có xung đột thật nhất.#

Xem hình minh họa

Người Công giáo có trách nhiệm cố gắng để con được rửa tội và nuôi dưỡng trong đức tin Công giáo. Điều đó rõ ràng về mặt giáo lý.#

Nhưng cố gắng không có nghĩa là bằng mọi giá kể cả phá vỡ hôn nhân. Và nuôi dưỡng trong đức tin không có nghĩa là ép buộc bằng mọi hình thức.#

Khi người phối ngẫu không Công giáo sẵn sàng cho con được rửa tội và học giáo lý — đó là điều tốt cần trân trọng và nuôi dưỡng. Khi người phối ngẫu phản đối hoàn toàn — đó là tình huống phức tạp đòi hỏi sự khéo léo và kiên nhẫn, không phải đối đầu.#

Điều thực tế nhất — điều mà nhiều gia đình trong tình huống này xác nhận — là con cái trong hôn nhân hỗn hợp thường hình thành đức tin thật hay từ chối đức tin hoàn toàn dựa trên điều chúng nhìn thấy trong cuộc đời của cha mẹ Công giáo, không phải dựa trên việc chúng có được học giáo lý hay không.#

Đứa trẻ nhìn thấy cha hay mẹ Công giáo sống đức tin với sự bình an, tình yêu thương, và sự kiên vững — thường tò mò về điều đó. Đứa trẻ nhìn thấy đức tin được dùng như vũ khí trong xung đột gia đình — thường muốn tránh xa điều đó.#

Tôi muốn nói về điều mà ít ai nói trong những cuộc thảo luận về hôn nhân hỗn hợp — điều về những gì người Công giáo có thể học từ người phối ngẫu không có đạo.#

Điều đó nghe có vẻ kỳ lạ — nhưng tôi nghĩ là thật.#

Người không bị định hình bởi một hệ thống tôn giáo đôi khi có những trực giác đạo đức rất thật — về công bằng, về tử tế, về điều gì thật sự quan trọng — trực giác không bị che khuất bởi những quy tắc và nghi lễ mà đôi khi tôn giáo có thể làm người ta bám vào hình thức mà quên mất thực chất.#

Người phối ngẫu không có đạo — khi nhìn vào những điều bạn đang làm nhân danh đức tin — đôi khi đặt câu hỏi rất thật: điều này có thật sự về tình yêu không, hay chỉ về việc làm đúng quy tắc? Và câu hỏi đó — dù được hỏi từ bên ngoài, không phải từ bên trong truyền thống — đôi khi là câu hỏi quan trọng nhất mà người ta cần được hỏi.#

Hôn nhân hỗn hợp — khi được sống tốt — có thể là nơi mà đức tin của người Công giáo được tinh lọc và trưởng thành hơn, không phải chỉ là thách thức cần vượt qua.#

Cuối cùng — điều tôi muốn nói với người đang đọc câu này và đang sống trong hôn nhân hỗn hợp.#

Bạn không phải sống đức tin một mình trong gia đình là thất bại. Đó là thập giá thật — theo nghĩa đúng của câu 32 trong cuốn sách này: hệ quả của việc sống theo tình yêu và sự thật trong hoàn cảnh không hoàn hảo, không phải điều bạn phải đi tìm kiếm.#

Và như mọi thập giá thật — nó không phải điều phải mang một mình. Cộng đồng đức tin, cha linh hướng, và — điều quan trọng nhất — Thiên Chúa đang hiểu hoàn cảnh của bạn sâu hơn bất kỳ ai.#

Ngài không đánh giá bạn theo tiêu chuẩn của gia đình có cả hai người cùng đức tin. Ngài nhìn vào trái tim bạn — vào sự trung thành của bạn với điều bạn tin trong hoàn cảnh thật của cuộc đời bạn.#

Và điều đó — sự trung thành thầm lặng trong hoàn cảnh khó — theo thần học Công giáo — không phải điều ít giá trị hơn. Đôi khi đó là hình thức đức tin có nhiều ý nghĩa nhất, vì nó không dựa trên sự thuận tiện hay sự hỗ trợ của môi trường, mà là sự chọn lựa thật từ bên trong.#

Bà Lan — người tôi nhắc đến ở đầu câu này — cuối cùng nói với tôi điều này khi tôi hỏi bà nhìn lại hai mươi năm đó như thế nào:#

"Cô đơn là thật. Nhưng cô đơn không phải là điều duy nhất. Chồng tôi nhìn tôi sống đức tin suốt hai mươi năm — không ép ông, không phán xét ông, chỉ sống. Đến năm ngoái, ông tự xin tìm hiểu về đạo. Không phải vì tôi thuyết phục ông. Mà vì ông nói ông muốn hiểu điều gì đã giúp tôi sống được qua những năm khó."#

Đó không phải câu chuyện của mọi hôn nhân hỗn hợp. Nhưng đó là câu chuyện đủ để nhắc nhở rằng — Thiên Chúa làm việc theo những con đường và lịch trình mà chúng ta không thể đoán trước.#

Và điều tốt nhất chúng ta có thể làm là tiếp tục sống trung thực với điều mình tin — không phải để thuyết phục ai, mà vì đó là điều đúng — và để phần còn lại trong tay Đấng yêu thương cả gia đình bạn nhiều hơn bạn có thể.#