Trẻ em chết khi chưa được rửa tội — số phận của các em thế nào?

Có những câu hỏi mà tôi không thể bắt đầu bằng thần học.#

Câu này là một trong những câu đó.#

Trước khi nói bất cứ điều gì về học thuyết hay lịch sử thần học — tôi muốn dừng lại ở chỗ này: đây là câu hỏi của người đã mất một đứa con. Của người mẹ đã sảy thai trước khi kịp đặt tên cho đứa bé. Của người cha đã nhìn con mình không thở được sau khi sinh ra. Của ông bà đang ngồi trong bệnh viện nhi, nhìn đứa cháu nhỏ ra đi trước khi ai kịp đưa đến nhà thờ.#

Những người đó không hỏi câu này vì muốn tranh luận thần học. Họ hỏi vì tim đang đau theo cách mà không có ngôn ngữ nào đủ để diễn tả. Và câu trả lời họ nhận được — hoặc câu trả lời mà họ sợ phải nhận — có thể quyết định cái cách họ nhìn vào Thiên Chúa suốt phần còn lại của cuộc đời.#

Vì vậy tôi sẽ nói thẳng điều quan trọng nhất trước, rồi mới đi vào thần học: Giáo hội Công giáo không dạy rằng những đứa trẻ chết khi chưa được rửa tội sẽ xuống địa ngục. Không bao giờ dạy điều đó. Và bất kỳ ai nói với bạn điều đó — bất kể họ mặc áo gì — đang nói điều không đúng với giáo lý của Giáo hội.#

Nhưng lịch sử của câu hỏi này không đơn giản. Và để hiểu tại sao câu trả lời ngày nay là điều nó là, cần phải đi qua lịch sử đó — không phải vì lịch sử đẹp, mà vì nhiều người đang mang theo nỗi đau từ những câu trả lời sai trong quá khứ, và họ cần biết rằng Giáo hội đã thay đổi cách hiểu của mình về vấn đề này.#

Câu hỏi này xuất phát từ căng thẳng giữa hai điều mà thần học Công giáo đều khẳng định là thật.#

Điều thứ nhất: Tội tổ tông — tội nguyên thủy — là điều mà mọi người đều mang từ khi sinh ra. Không phải tội cá nhân theo nghĩa đứa bé đã làm điều xấu. Mà là tình trạng — sự xa cách với Thiên Chúa, sự thiếu ân sủng thánh hóa — mà toàn bộ nhân loại thừa hưởng từ Adam và Eva theo nghĩa thần học. Phép rửa tội là bí tích xóa đi tội nguyên thủy và đưa người ta vào gia đình của Thiên Chúa.#

Điều thứ hai: Thiên Chúa là tình yêu hoàn hảo và công bằng hoàn hảo. Ngài không kết án người chưa bao giờ có khả năng chọn lựa — đứa bé chết trước khi sinh ra không thể được rửa tội không phải vì cha mẹ bỏ bê hay vì đứa bé từ chối. Kết án đứa bé đó vì hoàn cảnh nằm ngoài khả năng kiểm soát của bất kỳ ai — điều đó không phù hợp với bản chất của Thiên Chúa là tình yêu.#

Căng thẳng giữa hai điều đó đã tạo ra lịch sử thần học phức tạp — và đôi khi đau đớn — về câu hỏi này.#

Trong lịch sử thần học, có một khái niệm được dùng để giải quyết căng thẳng đó — khái niệm limbo — Limbô, hay biên giới.#

Limbô là ý tưởng về một trạng thái trung gian — không phải thiên đàng, không phải luyện tội, không phải địa ngục theo nghĩa đầy đủ. Những đứa trẻ chết khi chưa được rửa tội — theo lý thuyết này — sẽ ở trong trạng thái hạnh phúc tự nhiên hoàn hảo, nhưng không có hạnh phúc siêu nhiên của việc nhìn thấy Thiên Chúa. Không đau khổ. Nhưng cũng không hiệp thông đầy đủ với Thiên Chúa.#

Ý tưởng đó đã tồn tại trong thần học từ thời Trung Cổ — được phát triển đặc biệt bởi những người muốn tránh hai cực đoan: một bên là nói những đứa trẻ xuống địa ngục với đầy đủ hình phạt, một bên là nói tự động lên thiên đàng không cần rửa tội.#

Limbô nghe có vẻ như giải pháp thông minh. Nhưng nó có một vấn đề căn bản: không có cơ sở nào trong Kinh Thánh. Không có đoạn nào trong Kinh Thánh nói đến Limbô. Đó là sản phẩm của suy luận thần học — không phải mặc khải.#

Và quan trọng hơn: Limbô vẫn nói rằng những đứa trẻ đó không được nhìn thấy Thiên Chúa mãi mãi — dù không phải do lỗi của chúng. Nhiều cha mẹ mất con cảm thấy điều đó không phù hợp với hình ảnh Thiên Chúa là tình yêu.#

Năm 2007, Ủy ban Thần học Quốc tế — cơ quan cố vấn thần học cao nhất của Giáo hội dưới sự chỉ đạo của Đức Giáo hoàng Bênêđictô XVI — công bố một tài liệu quan trọng về vấn đề này. Tài liệu đó có tên "Hy vọng cho trẻ em chết mà không được rửa tội".#

Tài liệu đó không hủy bỏ Limbô như giáo điều — vì Limbô chưa bao giờ là giáo điều chính thức. Nhưng nó làm điều quan trọng hơn: nó chuyển ngôn ngữ từ Limbô sang hy vọng có căn cứ — và giải thích tại sao thần học nghiêm túc cho phép chúng ta hy vọng rằng những đứa trẻ đó được cứu.#

Câu kết luận của tài liệu đó đáng được trích theo nghĩa chính xác nhất: "Chúng tôi kết luận rằng có những căn cứ thần học để hy vọng rằng những trẻ em chết khi chưa được rửa tội được cứu và được hưởng hạnh phúc thiên đàng, mặc dù không có sự chắc chắn rõ ràng về điều này."#

Không chắc chắn tuyệt đối. Nhưng hy vọng có căn cứ thần học. Và đó là điều quan trọng — không phải là câu trả lời đóng gói gọn gàng, mà là câu trả lời trung thực về những gì thần học có thể nói và những gì phải được để lại cho lòng thương xót của Thiên Chúa.#

Nhưng tại sao có hy vọng đó? Tài liệu của Ủy ban Thần học không chỉ kết luận — nó lý luận. Và lý luận đó đáng được hiểu đầy đủ.#

Lý luận thứ nhất: Ý muốn phổ quát của Thiên Chúa.#

Kinh Thánh nói rõ: Thiên Chúa muốn mọi người được cứu. Không phải một số người. Mọi người — kể cả những đứa trẻ chưa được rửa tội. Một Thiên Chúa muốn mọi người được cứu không thể là Đấng kết án những đứa trẻ chết vì hoàn cảnh hoàn toàn nằm ngoài ý chí của chúng.#

Lý luận thứ hai: Đức Kitô là Đấng Trung Gian duy nhất — nhưng Ngài không bị ràng buộc bởi bí tích.#

Phép rửa tội là con đường thông thường và bình thường mà Giáo hội biết đến để người ta được nhận vào ơn cứu độ. Nhưng thần học Công giáo từ lâu đã nhận ra rằng Thiên Chúa không bị giới hạn bởi những phương tiện thông thường của Ngài. "Thiên Chúa đã ràng buộc ơn cứu độ với bí tích Thánh Tẩy, nhưng chính Ngài không bị ràng buộc bởi các bí tích của Ngài."#

Điều đó có nghĩa là: phép rửa tội là cách Giáo hội biết. Nhưng có thể có những cách khác — cách mà chỉ Thiên Chúa biết — mà ơn cứu độ có thể đến với những người không có khả năng tiếp cận phép rửa tội.#

Lý luận thứ ba: Tình liên đới của Đức Kitô với trẻ em.#

Đức Kitô — Thiên Chúa nhập thể — đã liên đới với nhân loại theo nghĩa đầy đủ nhất. Ngài đã là trẻ em. Ngài đã là người dễ tổn thương. Và trong Tin Mừng, Ngài dành sự chú ý đặc biệt cho những đứa trẻ — "hãy để trẻ em đến với Thầy, đừng ngăn cản chúng, vì Nước Trời là của những ai giống như chúng."#

Tình liên đới đó của Đức Kitô với trẻ em — đặc biệt với những đứa trẻ yếu đuối và dễ tổn thương nhất — gợi ý rằng lòng thương xót của Ngài đặc biệt hướng về, không phải quay lưng khỏi, những đứa trẻ chết trước khi được rửa tội.#

Lý luận thứ tư: Phép rửa tội bằng ước muốn.#

Thần học Công giáo từ lâu đã nhận ra phép rửa tội bằng ước muốn — người muốn được rửa tội nhưng chết trước khi thực hiện được. Câu hỏi là: có thể nói điều gì đó tương tự về trẻ em chết khi chưa được rửa tội theo nghĩa nào đó không?#

Xem hình minh họa

Tài liệu của Ủy ban Thần học gợi ý rằng có thể có một sự liên đới của đứa trẻ — không theo nghĩa đứa trẻ có thể ý thức muốn — mà theo nghĩa ước muốn của cha mẹ, của gia đình, của cộng đồng Giáo hội có thể có ý nghĩa nào đó trong bối cảnh của sự hiệp thông các thánh.#

Nhưng tôi muốn nói thẳng về điều mà tài liệu thần học, dù cẩn thận và trung thực, vẫn không nói đủ mạnh.#

Những đứa trẻ chết trước khi sinh ra — thai nhi bị sảy, bị phá bỏ, bị mất vì bệnh tật — những đứa trẻ này không phải là trường hợp thần học. Chúng là con người. Chúng là con cái được mong đợi, được yêu thương, được than khóc.#

Và Thiên Chúa — Đấng mà Đức Kitô gọi là Cha — biết từng đứa trẻ đó. Không phải theo nghĩa hồ sơ dữ liệu. Mà theo nghĩa mà chỉ cha mẹ mới hiểu — biết từng đặc điểm, từng tiềm năng, từng điều đáng ra có thể là.#

Khi thánh Giêrêmia nhận được lời Thiên Chúa — "Trước khi Ta tạo dựng ngươi trong lòng mẹ, Ta đã biết ngươi" — câu đó không chỉ nói về Giêrêmia. Nó nói về mọi người. Kể cả những người chưa bao giờ được sinh ra đầy đủ. Kể cả những người chỉ tồn tại trong vòng mấy tuần hay mấy tháng trước khi tim ngừng đập.#

Thiên Chúa biết những đứa trẻ đó trước khi chúng được tạo dựng trong lòng mẹ. Và Đấng biết từng đứa trẻ đó theo nghĩa đó — tôi không tin là Đấng đó nhìn những đứa trẻ đó ra đi mà không làm gì.#

Có một điều tôi muốn nói với những người mẹ đã mất con — bằng bất kỳ cách nào, ở bất kỳ giai đoạn nào — trước khi đứa bé kịp được rửa tội.#

Không phải lời thần học. Chỉ là điều thật nhất tôi có thể nói.#

Đứa con bạn mang trong lòng — dù chỉ mấy tuần, dù chưa có tên, dù chưa thở được bên ngoài bụng mẹ — đứa con đó không phải là tai nạn sinh học không có ý nghĩa. Nó là một con người — theo nghĩa đầy đủ nhất mà thần học Công giáo dạy. Và Thiên Chúa biết con người đó.#

Tình yêu bạn dành cho đứa con đó — tình yêu mà bạn có thể chưa kịp nói ra thành lời, chưa kịp biểu lộ đủ cách, nhưng đang cháy trong lòng — tình yêu đó không phải là thứ vô nghĩa. Nó là phản chiếu của điều gì đó lớn hơn và sâu hơn — tình yêu của Đấng đã tạo dựng đứa trẻ đó và không bao giờ quên nó.#

Bạn không cần phải lo lắng thay Thiên Chúa về đứa con đó. Đó không phải là công việc của bạn. Công việc của bạn là đau — và được phép đau — và giao đứa con đó vào tay Đấng yêu thương nó nhiều hơn bạn có thể yêu.#

Có một câu hỏi thực tế hơn mà nhiều cha mẹ đặt ra trong những tình huống này.#

Có nên làm lễ an táng cho thai nhi hay trẻ sơ sinh không được rửa tội không?#

Câu trả lời của Giáo hội ngày nay là rõ ràng: có, hoàn toàn được — và Giáo hội khuyến khích điều đó.#

Nghi lễ an táng cho trẻ em chưa được rửa tội đã được Giáo hội Công giáo cung cấp từ năm 1970 khi sách nghi lễ được cải cách. Và ngày nay, các cha xứ được khuyến khích đặc biệt trao cho những gia đình mất con — dù là thai nhi hay trẻ sơ sinh — một nghi lễ thật sự, không phải một cái gì đó nhỏ nhoi và không xứng đáng.#

Điều đó không phải là Giáo hội mâu thuẫn với chính mình. Đó là Giáo hội nhận ra rằng: nghi lễ là điều người sống cần để thương khóc đúng cách, để xác nhận rằng đứa trẻ đó là người thật và đáng được tưởng nhớ và cầu nguyện cho, để giao đứa trẻ đó vào tay Thiên Chúa trong lời cầu nguyện của cộng đồng.#

Và giao đứa trẻ đó vào tay Thiên Chúa — đó là điều thần học nhất và con người nhất mà cha mẹ có thể làm.#

Tôi muốn nói về điều mà tôi nghĩ là đẹp nhất trong toàn bộ câu hỏi này — không phải câu trả lời thần học, mà là điều về bản chất của tình yêu Thiên Chúa mà câu hỏi này buộc chúng ta phải nhìn thẳng vào.#

Câu hỏi về trẻ em chết khi chưa được rửa tội là câu hỏi khó nhất trong thần học vì nó đặt hai điều quan trọng nhất vào thế mâu thuẫn nhau: tầm quan trọng của phép rửa tội như bí tích ơn cứu độ, và bản chất của Thiên Chúa là tình yêu không điều kiện dành cho những người yếu đuối và dễ tổn thương nhất.#

Và cách mà thần học giải quyết mâu thuẫn đó không phải bằng cách loại bỏ một trong hai — mà bằng cách nói: cả hai đều thật, và Thiên Chúa đủ lớn để giữ cả hai đồng thời.#

Phép rửa tội quan trọng — đó là con đường Giáo hội biết, con đường đầy đủ và rõ ràng nhất để ơn cứu độ đến với người ta. Vì vậy phải rửa tội cho con cái sớm — không phải vì sợ hãi, mà vì đức tin.#

Nhưng Thiên Chúa lớn hơn phép rửa tội — Ngài không bị nhốt trong bí tích mà Ngài đã thiết lập. Và lòng thương xót của Ngài đặc biệt hướng về những người yếu đuối và dễ tổn thương nhất — những đứa trẻ chưa có khả năng chọn lựa, chưa có cơ hội nhận bí tích.#

Xem hình minh họa

Hai điều đó không mâu thuẫn. Chúng chỉ về cùng một Thiên Chúa — Đấng vừa thiết lập những con đường bình thường của ơn cứu độ, vừa không bị giới hạn bởi những con đường đó khi lòng thương xót đòi hỏi điều khác.#

Gần đây có một sự kiện trong Giáo hội Công giáo mà tôi muốn nhắc đến — vì nó cho thấy cái hướng mà Giáo hội đang đi.#

Năm 2024, Đức Giáo hoàng Phanxicô cập nhật hướng dẫn về phép rửa tội, nhấn mạnh rằng khi có nguy hiểm đến tính mạng — cho dù là trẻ sơ sinh hay thai nhi có thể sống sót — phép rửa tội nên được trao ngay lập tức. Điều đó cho thấy Giáo hội ngày càng nhận ra tầm quan trọng của việc không để cha mẹ phải đối mặt với câu hỏi đau đớn này nếu có thể tránh được.#

Nhưng điều quan trọng hơn là thái độ mục vụ — cái cách mà Giáo hội tiếp cận những cha mẹ đang đau khổ sau khi mất con chưa được rửa tội. Không phải với câu trả lời cứng nhắc về thần học. Mà với lòng thương xót — ngồi cùng nỗi đau của họ, cầu nguyện cùng họ, và giao đứa trẻ đó vào tay Thiên Chúa cùng với họ.#

Đó là thái độ đúng đắn nhất — không phải vì nó né tránh câu hỏi thần học, mà vì nó nhận ra rằng trước nỗi đau thật của con người, điều cần thiết nhất không phải là câu trả lời chính xác mà là sự hiện diện của tình yêu.#

Tôi muốn kết thúc câu này với điều mà tôi tin là thật nhất — không phải câu trả lời chắc chắn hoàn toàn, vì không ai có câu trả lời chắc chắn hoàn toàn cho câu hỏi này.#

Những đứa trẻ chết khi chưa được rửa tội — dù là thai nhi, dù là trẻ sơ sinh, dù là những đứa trẻ ở những vùng xa xôi chưa bao giờ nghe về phép rửa tội — những đứa trẻ đó đang trong tay Đấng tạo dựng chúng và biết chúng trước khi chúng được tạo dựng trong lòng mẹ.#

Đấng đó — theo toàn bộ những gì mặc khải Kitô giáo nói về bản chất của Ngài — không phải là Đấng nhìn những đứa trẻ đó ra đi với sự thờ ơ hay với sự kết án lạnh lùng. Ngài là người cha đang chạy ra từ xa. Ngài là người chăn chiên tìm kiếm con chiên lạc. Ngài là người phụ nữ thắp đèn tìm đồng tiền bị mất.#

Cái logic của những dụ ngôn đó không dừng lại ở ranh giới của phép rửa tội.#

Và câu hỏi cuối cùng không phải là những đứa trẻ đó có xứng đáng được cứu không — không có đứa trẻ nào, không có người lớn nào, xứng đáng theo nghĩa tự mình có đủ công trạng. Câu hỏi là Thiên Chúa có đủ lớn và đủ thương xót để cứu những đứa trẻ đó không.#

Và câu trả lời của tôi — không phải câu trả lời thần học chính thức, mà câu trả lời của người đã ngồi với câu hỏi này và với tình yêu của Thiên Chúa như mặc khải Kitô giáo mô tả — là: có.#

Không phải chắc chắn theo nghĩa tôi có thể chứng minh hoàn toàn. Mà là hy vọng có căn cứ — hy vọng dựa trên bản chất của Đấng mà Kinh Thánh gọi là Cha, là người chạy ra từ xa, là Đấng muốn mọi người được cứu và không muốn ai phải hư mất.#

Đó là đủ để trao đứa con bạn đã mất vào tay Ngài — không phải với sự lo lắng, mà với sự tin tưởng rằng tay Ngài tốt hơn tay bất kỳ ai trên đời.#