Câu 26
Tại sao phải đi lễ mỗi Chúa Nhật — Thiên Chúa có cần được thờ phượng không?
Tôi biết một người — gọi ông là ông Ba — người đã đi lễ mỗi Chúa Nhật suốt bốn mươi năm không sót một lần. Mưa hay nắng, ốm hay khỏe, dù đang ở đâu. Ông tự hào về điều đó — như người tự hào về thành tích thể thao.#
Nhưng khi hỏi ông lễ hôm nay bài Tin Mừng là gì, ông không nhớ. Khi hỏi ông điều gì đã thay đổi trong ông qua bốn mươi năm đó, ông im lặng khá lâu rồi nói: "Tôi không biết. Tôi chỉ đi vì phải đi."#
Và tôi biết một người khác — gọi bà là bà Tư — người không đi lễ thường xuyên. Đôi khi bà ngồi ở nhà Chúa Nhật buổi sáng, uống cà phê, và đọc Tin Mừng một mình trong yên lặng. Bà nói: "Tôi thấy Chúa gần hơn lúc đó hơn là khi ngồi trong nhà thờ đông người mà đầu óc bay đi đâu."#
Hai người đó đặt ra câu hỏi này theo hai hướng khác nhau — và cả hai hướng đều cần được trả lời thật.#
Câu hỏi có hai phần tách biệt nhau.#
Phần thứ nhất là câu hỏi triết học: Thiên Chúa có cần được thờ phượng không? Nếu Ngài toàn năng và hoàn hảo, chẳng lẽ Ngài cần người ta ca ngợi Ngài để cảm thấy tốt về bản thân?#
Phần thứ hai là câu hỏi thực tế: Tại sao phải đi lễ mỗi Chúa Nhật — cụ thể, lễ Công giáo, trong nhà thờ, vào đúng ngày đó?#
Hai câu hỏi đó liên quan nhưng không giống nhau. Và câu trả lời cho câu đầu thay đổi hoàn toàn cái cách người ta nhìn vào câu sau.#
Về câu hỏi Thiên Chúa có cần được thờ phượng không — câu trả lời thần học là rõ ràng và quan trọng: Không. Thiên Chúa không cần.#
Điều đó nghe có vẻ phá vỡ toàn bộ lý do để đi lễ — nhưng thực ra nó là nền tảng để hiểu đúng tại sao phải đi.#
Thiên Chúa — theo thần học Công giáo — là Đấng hoàn hảo tuyệt đối. Ngài không thiếu gì. Không có gì mà chúng ta có thể thêm vào cho Ngài — không có lời ca ngợi nào làm Ngài lớn hơn, không có sự thờ ơ nào của chúng ta làm Ngài nhỏ hơn. Ngài là Ipsum Esse Subsistens theo ngôn ngữ của Aquinas — Sự Tồn Tại Tự Thân — không phụ thuộc vào bất cứ điều gì bên ngoài mình để là chính mình.#
Vậy tại sao thờ phượng?#
Thánh Thomas Aquinas trả lời câu hỏi này theo cách mà tôi thấy là sắc nhất: "Chúng ta thờ phượng Thiên Chúa không phải vì Ngài cần điều đó, mà vì chúng ta cần điều đó."#
Đọc câu đó lại lần nữa. Nó đảo ngược hoàn toàn cách người ta thường nghĩ về thờ phượng.#
Thờ phượng không phải là cống nạp cho một vị vua kiêu ngạo đang chờ được tâng bốc. Thờ phượng là hành động của con người đang đặt mình vào đúng vị trí của mình trong tương quan với thực tại — nhận ra mình là thụ tạo trước Đấng Tạo Hóa, nhận ra mình nhỏ bé trước điều vô tận, nhận ra mình phụ thuộc trước Đấng là nền tảng của mọi sự tồn tại.#
Nói cách khác: thờ phượng là hành động của sự thật.#
Hãy để tôi giải thích điều đó bằng hình ảnh thực tế hơn.#
Hãy nghĩ đến một đứa trẻ mới học đi. Mỗi bước đi của nó được đỡ bởi sàn nhà — sàn nhà nâng đỡ nó dù nó không biết và không nghĩ đến. Nếu sàn nhà biến mất, đứa trẻ không thể đứng được.#
Sự tồn tại của chúng ta — từng hơi thở, từng nhịp tim, toàn bộ khả năng nghĩ và yêu thương và chọn lựa — đang được đỡ bởi Thiên Chúa theo cái nghĩa đã nói ở câu ba. Chúng ta không tự tồn tại. Chúng ta đang được duy trì trong sự tồn tại từng giây bởi điều gì đó lớn hơn mình.#
Thờ phượng là hành động nhận ra điều đó — không phải nhận ra bằng đầu óc theo nghĩa thông tin, mà nhận ra bằng toàn bộ con người, bao gồm cả thân xác và cộng đồng và thời gian dành cho nó.#
Người không bao giờ thờ phượng — theo nghĩa rộng nhất — không phải người đã giải phóng mình khỏi ảo tưởng. Đó là người đang sống trong ảo tưởng rằng mình tự đủ, rằng sự tồn tại của mình không phụ thuộc vào bất cứ điều gì, rằng mình là trung tâm của thực tại.#
Đó là ảo tưởng — và nó gây hại. Không phải gây hại cho Thiên Chúa. Gây hại cho người sống trong ảo tưởng đó.#
Nhưng bây giờ đến câu hỏi thực tế hơn: tại sao phải đến nhà thờ vào đúng Chúa Nhật, đúng giờ lễ đó — không phải cầu nguyện ở nhà, không phải đọc Kinh Thánh một mình, không phải ngồi trong yên tĩnh với thiên nhiên?#
Đây là câu hỏi mà bà Tư đang hỏi theo cách của mình. Và đó là câu hỏi thật sự xứng đáng được trả lời thật, không phải bằng câu vì Giáo hội bắt buộc.#
Thánh lễ Công giáo không phải là buổi cầu nguyện cá nhân tập thể — nhiều người cùng cầu nguyện riêng tư trong cùng một phòng. Đó là điều gì đó khác và cụ thể hơn: sự tái hiện — hay đúng hơn là sự hiện diện hóa — hy tế của Đức Kitô.#
Theo thần học Công giáo, trong Thánh lễ — đặc biệt trong khoảnh khắc truyền phép — điều đang xảy ra không phải là một nghi lễ tưởng nhớ. Đó là sự hiện diện thật của Đức Kitô — thân xác, máu huyết, linh hồn và thần tính — trong hình thức bánh và rượu. Không phải biểu tượng. Không phải hình ảnh. Thật theo nghĩa đầy đủ nhất mà thần học Công giáo có thể nói.#
Điều đó — nếu đúng — thay đổi mọi thứ về câu hỏi tại sao phải đi lễ. Vì câu hỏi không còn là tại sao phải đến nhà thờ mà là tại sao bạn muốn đến gặp Đấng đang ở đó?#
Nhưng tôi hiểu rằng đối với nhiều người — kể cả nhiều người Công giáo thành thật — việc cảm nhận điều đó trong thực tế rất khó. Nhà thờ đông người, ồn ào, linh mục đọc kinh theo thói quen, người ngồi bên cạnh đang chơi điện thoại, đầu óc mình bay đi nghĩ đến việc trưa nay ăn gì.#
Và câu hỏi tự nhiên đến: nếu đầu óc tôi không ở đó, nếu tôi không cảm thấy gì, nếu tôi ngồi đó mà trong lòng trống rỗng — tham dự Thánh lễ đó có ý nghĩa gì?#
Đây là chỗ mà nhiều người hiểu sai về bản chất của bí tích.#
Bí tích — theo thần học Công giáo — không hoạt động dựa trên cảm xúc của người nhận. Nó hoạt động ex opere operato — do hành động được thực hiện. Điều đó không có nghĩa là thái độ không quan trọng — thái độ rất quan trọng cho việc bạn nhận được lợi ích bao nhiêu. Nhưng hiệu quả căn bản của bí tích không phụ thuộc vào cảm xúc của bạn.#
Hình ảnh tôi dùng: khi bạn ăn, cơ thể bạn nhận được dinh dưỡng dù bạn đang để ý đến bữa ăn hay đang mơ màng nghĩ chuyện khác. Dĩ nhiên ăn trong sự chú ý và thưởng thức tốt hơn cho tiêu hóa và trải nghiệm — nhưng cơ thể vẫn nhận dinh dưỡng dù bạn không tập trung.#
Thánh lễ nuôi dưỡng linh hồn theo cách tương tự — không hoàn toàn phụ thuộc vào việc bạn cảm thấy được nuôi dưỡng hay không.#
Nhưng còn một lý do khác để đi lễ — lý do mà tôi thấy người ta ít nghĩ đến nhất nhưng thực ra là lý do thực tế nhất.#
Đi lễ Chúa Nhật không chỉ là hành động cá nhân. Đó là hành động của cộng đồng.#
Khi bạn ngồi trong nhà thờ — dù đầu óc đang bay đi chỗ khác — bạn đang ngồi cạnh người già đang đau chân nhưng vẫn đến. Cạnh người mẹ đang mang đứa con nhỏ khóc. Cạnh người đàn ông vừa mất vợ tuần trước và không biết cầu nguyện như thế nào nữa. Cạnh đứa thanh niên đang nghi ngờ mọi thứ nhưng vẫn đến vì không biết sao.#
Bạn không đến một mình. Bạn đến như một phần của thân thể lớn hơn — thân thể mà Phaolô gọi là Thân Thể của Đức Kitô.#
Và thân thể đó không phải là tập hợp của những cá nhân đang cầu nguyện riêng tư cùng một chỗ. Nó là thứ gì đó thật hơn — một cộng đồng đang cùng nhau hướng về điều lớn hơn tất cả mọi người.#
Điều đó có ý nghĩa ngay cả khi — đặc biệt khi — bạn không cảm thấy gì. Vì khi bạn không cảm thấy gì, sự hiện diện của bạn trong cộng đồng đó có thể là điều người ngồi cạnh bạn cần thấy để tiếp tục. Và khi họ không cảm thấy gì, sự hiện diện của họ có thể là điều bạn cần.#
Đức tin không phải chỉ là hành trình cá nhân. Nó là hành trình của cộng đồng — và cộng đồng cần sự hiện diện của nhau để tiếp tục.#
Có một câu hỏi thực tế mà nhiều người Công giáo Việt Nam đặt ra — câu hỏi thật sự đang nằm dưới câu hỏi bề mặt.#
Nếu tôi đi lễ mà tâm trí không ở đó, nếu tôi đi vì sợ tội hay vì áp lực gia đình hay vì thói quen — điều đó có giá trị không?#
Câu trả lời là: tốt hơn là không đi — nhưng không phải lý tưởng.#
Và đây là điều quan trọng hơn câu trả lời đó: câu hỏi thật sự không phải là đi lễ như thế nào cho đúng mà là làm sao để đi lễ trở thành điều thật sự nuôi dưỡng mình chứ không phải gánh nặng phải hoàn thành.#
Câu trả lời cho điều đó không phải là bỏ đi lễ. Câu trả lời là hiểu đúng hơn điều đang xảy ra trong lễ — và từ đó, đến với sự chú ý và mở cửa thật sự thay vì với tâm lý của người đang trả nợ.#
Tôi muốn nói về điều mà nhiều người không biết — hoặc biết nhưng không thật sự hiểu — về bản chất của Thánh lễ.#
Thánh lễ có cấu trúc không phải ngẫu nhiên. Nó gồm hai phần lớn: Phụng vụ Lời Chúa và Phụng vụ Thánh Thể. Và mỗi phần đó là điều gì đó cụ thể đang xảy ra — không phải nghi lễ trống rỗng.#
Trong Phụng vụ Lời Chúa: bạn đang nghe Kinh Thánh được đọc — không phải đọc một mình, mà trong cộng đồng, với sự hướng dẫn của bài giảng. Điều đó không phải thụ động — Kinh Thánh không chỉ là thông tin, nó là lời sống — và khi được nghe với sự chú ý, nó làm điều gì đó trong người nghe.#
Trong Phụng vụ Thánh Thể: đỉnh điểm là Rước Lễ — không phải nhận một mẩu bánh theo nghi lễ, mà — theo thần học Công giáo — hiệp nhất thật sự với Đức Kitô. Đó là điều không thể làm một mình ở nhà bằng cách đọc sách hay ngồi yên tĩnh.#
Khi hiểu điều đó thật sự — khi thật sự tin điều đang xảy ra chứ không chỉ thực hiện nghi lễ — Thánh lễ không còn là gánh nặng. Nó là cơ hội mà không có gì thay thế được.#
Có một câu hỏi thực tế cuối mà tôi muốn trả lời thẳng.#
Thánh lễ online — xem ở nhà — có thay thế được Thánh lễ trong nhà thờ không?#
Đây là câu hỏi đã trở nên cấp thiết hơn sau đại dịch COVID-19, khi nhiều người phát hiện rằng xem Thánh lễ online tiện hơn và đôi khi cảm thấy... không khác gì mấy.#
Câu trả lời của Giáo hội là rõ ràng: không, Thánh lễ online không thay thế Thánh lễ thật. Và lý do không phải là quy tắc quan liêu — mà là thần học.#
Thánh lễ online là giải pháp tạm thời khi không thể đến được — khi bệnh, khi xa nhà, khi hoàn cảnh bất khả kháng. Trong những trường hợp đó, xem Thánh lễ online là tốt và có ích — đặc biệt phần Phụng vụ Lời Chúa.#
Nhưng Rước Lễ — phần quan trọng nhất của Thánh lễ — không thể thực hiện qua màn hình. Hiệp nhất với Đức Kitô trong Thánh Thể đòi hỏi sự hiện diện thể xác thật sự — không thể ảo, không thể qua màn hình, không thể từ xa.#
Và điều đó không phải là sự cứng nhắc kỳ lạ của Giáo hội. Đó là sự nhất quán với học thuyết về thân xác — rằng con người không phải linh hồn thuần túy tải xuống kinh nghiệm tâm linh, mà là thân xác và linh hồn cùng nhau, và sự hiệp nhất đích thực đòi hỏi sự hiện diện thể xác thật.#
Tôi muốn kết thúc câu này với điều thực tế nhất — điều mà cả ông Ba và bà Tư đều cần nghe.#
Với ông Ba — người đi lễ bốn mươi năm như thực hiện nghĩa vụ: điều cần thay đổi không phải là việc đi lễ, mà là lý do đi và cái cách chuẩn bị để đến. Thánh lễ không phải là nơi bạn ngồi và chờ giờ qua đi. Đó là nơi bạn đến để gặp gỡ — và gặp gỡ đòi hỏi bạn phải có mặt, không chỉ có thân xác có mặt.#
Với bà Tư — người cảm thấy gần Chúa hơn khi ngồi một mình với tách cà phê: điều bà cảm nhận là thật và không phải ảo tưởng. Nhưng nó chưa đầy đủ. Sự cầu nguyện riêng tư là cần thiết và tốt — nhưng nó không thể thay thế điều chỉ có trong cộng đồng và đặc biệt trong Thánh Thể.#
Giống như tình yêu của vợ chồng có thể cảm nhận được từ xa — nhưng không thể thay thế sự hiện diện thật sự của nhau.#
Và với cả hai — điều quan trọng nhất không phải là đi lễ như một thói quen hay một nghĩa vụ. Mà là đến với câu hỏi mà mỗi Thánh lễ đang đặt ra: Đức Kitô đang ở đây — tôi có muốn gặp Ngài không?#
Nếu câu trả lời cho câu hỏi đó là có — thì Thánh lễ không phải là gánh nặng. Đó là điều đáng trông đợi nhất trong tuần.#
Và nếu câu trả lời chưa phải là có — thì câu hỏi không phải là làm sao để khỏi đi lễ. Câu hỏi là tại sao câu trả lời chưa phải là có, và tôi cần làm gì để tìm hiểu điều đang ngăn cản mình?#
Đó là câu hỏi thật. Và nó xứng đáng được ngồi lại với thật lâu — không phải để trả lời một cách vội vã, mà để để nó làm việc của nó trong lòng bạn.#