Cầu nguyện chung như gia đình — tại sao khó đến vậy và làm sao bắt đầu?

Tôi nhớ thời thơ ấu, nhà tôi có một cái lịch trình không bao giờ được viết ra nhưng mọi người đều biết — sau bữa cơm tối, trước khi ai đi đâu, cả nhà quỳ đọc kinh Mân Côi.#

Không phải mọi tối đều trang nghiêm. Có tối anh em tôi cười khúc khích. Có tối ba tôi đọc kinh trong khi mắt đang nhắm dần vì buồn ngủ sau ngày làm việc. Có tối mẹ tôi bắt đầu kinh rồi phải ngừng để nhắc chúng tôi đọc to hơn.#

Nhưng điều đó xảy ra. Mỗi tối. Và tôi không nhận ra giá trị của nó cho đến khi tôi lớn — cho đến khi tôi có gia đình riêng và nhận ra rằng cái mà cha mẹ tôi đã tạo ra không phải là nghi lễ tôn giáo. Đó là nhịp tim của gia đình — điều kéo mọi người lại, điều nhắc nhở mọi người rằng có điều gì đó lớn hơn những xung đột và bận rộn của ngày hôm đó.#

Tôi không có cái lịch trình đó với gia đình riêng của mình. Và đó là điều tôi phải thành thật mà nói trước khi viết bất cứ điều gì khác.#

Tại sao cầu nguyện gia đình khó đến vậy?#

Không phải vì người ta không muốn. Hầu hết các gia đình Công giáo — khi được hỏi thật sự — đều nói họ muốn cầu nguyện chung. Họ biết điều đó tốt. Họ có ý định tốt.#

Nhưng ý định tốt và thực hành thường xuyên là hai thứ rất khác nhau. Và cái khoảng cách giữa hai thứ đó — cái khoảng cách mà gia đình Công giáo Việt Nam hiện đại đang sống trong đó — không phải do thiếu thiện chí. Nó do những thứ rất thực tế và rất cụ thể.#

Lý do thứ nhất: lịch trình gia đình hiện đại không có khoảng trống tự nhiên.#

Gia đình truyền thống — như gia đình thời cha mẹ tôi — có nhịp điệu tự nhiên hơn. Mọi người ăn cùng giờ, ngủ cùng giờ, sống trong không gian chung nhiều hơn. Cầu nguyện chung có thể được gắn vào nhịp điệu đó.#

Gia đình hiện đại — với cha đi làm giờ này, mẹ đi làm giờ khác, con cái học ca sáng hay ca chiều, hoạt động ngoại khóa chồng chéo, bữa cơm không phải lúc nào cũng cùng giờ — không có nhịp điệu tự nhiên đó. Khoảng thời gian mà tất cả mọi người trong nhà đều có mặt và không ai phải đi đâu ngay là khoảng thời gian hiếm.#

Lý do thứ hai: ngưỡng bắt đầu quá cao.#

Nhiều gia đình nghĩ cầu nguyện chung có nghĩa là phải ngồi đọc kinh Mân Côi đầy đủ — hai mươi mầu nhiệm, hay ít nhất một chuỗi năm mầu nhiệm. Đó là khoảng hai mươi đến ba mươi phút. Với gia đình có con nhỏ hay lịch trình bận rộn, điều đó trở thành đòi hỏi quá lớn — và vì quá lớn, người ta không bắt đầu.#

Ngưỡng bắt đầu quá cao là kẻ thù của mọi thói quen tốt — không chỉ cầu nguyện gia đình.#

Lý do thứ ba: cảm giác gượng gạo và không tự nhiên.#

Đặc biệt với gia đình chưa có thói quen cầu nguyện chung — hay với gia đình mà thế hệ trẻ đã lớn lên mà không có thói quen đó — việc bắt đầu cảm thấy gượng gạo, giả tạo, không tự nhiên. Người lớn cảm thấy kỳ cụt khi cầu nguyện thành tiếng trước mặt nhau. Trẻ em cảm thấy nó giống giờ học bắt buộc hơn là điều thật sự.#

Lý do thứ tư: thiếu người dẫn dắt.#

Trong gia đình truyền thống, người cha hay người mẹ — thường là người mẹ trong văn hóa Việt Nam — tự nhiên đảm nhận vai trò dẫn dắt cầu nguyện gia đình. Trong gia đình hiện đại, cả hai vợ chồng có thể đều không chắc ai nên là người bắt đầu — và sự không chắc đó dẫn đến không ai bắt đầu.#

Những lý do đó thật và cụ thể — và nhận ra chúng quan trọng hơn là phán xét tại sao gia đình không cầu nguyện chung.#

Nhưng nhận ra lý do không phải chấp nhận thực trạng. Câu hỏi thực tế là: làm sao bắt đầu — hay bắt đầu lại — khi những trở ngại đó đang hiện diện?#

Điều quan trọng nhất để bắt đầu: hạ thấp ngưỡng xuống đến mức không thể thất bại.#

Đây là nguyên tắc mà tâm lý học về thói quen xác nhận — và thần học về sự kiên trì cũng đồng ý: điều nhỏ được làm thường xuyên quan trọng hơn điều lớn được làm một lần rồi bỏ.#

Cầu nguyện gia đình không cần phải là kinh Mân Côi đầy đủ mỗi tối. Nó có thể bắt đầu từ những thứ rất nhỏ — nhỏ đến mức nghe có vẻ không đủ quan trọng.#

Một câu kinh trước bữa ăn — không phải kinh đọc thuộc lòng theo phản xạ, mà một câu thật từ người trong bàn. "Lạy Chúa, cảm ơn Ngài vì bữa cơm này và vì gia đình chúng con đang ngồi cùng nhau." Mười giây. Không cần nhiều hơn.#

Một khoảnh khắc chia sẻ trước khi ngủ — cha hay mẹ hỏi con "Hôm nay con cảm ơn Chúa về điều gì?" Không cần câu trả lời thần học. Câu trả lời của đứa trẻ bảy tuổi có thể là "Con cảm ơn Chúa vì hôm nay được ăn chè." Điều đó vẫn là cầu nguyện thật.#

Một phút thinh lặng cùng nhau vào buổi sáng hay buổi tối — không nhất thiết phải có lời, nhưng có ý thức rằng cả gia đình đang hướng về điều gì đó lớn hơn ngày hôm nay.#

Những điều nhỏ đó — khi được làm đều đặn — tạo ra điều gì đó mà không thể mua bằng những buổi cầu nguyện dài nhưng không đều.#

Điều quan trọng thứ hai: gắn cầu nguyện vào nhịp điệu đã có sẵn.#

Thay vì tạo ra một khoảng thời gian mới cho cầu nguyện — điều thường không bền vững vì lịch trình đã đầy — hãy gắn cầu nguyện vào điều đã xảy ra.#

Bữa ăn — dù không phải lúc nào cũng cùng giờ, dù không phải lúc nào cũng đầy đủ mọi người — vẫn là điểm tự nhiên nhất để cầu nguyện ngắn. Không cần bữa ăn hoàn hảo. Ngay cả bữa ăn vội vàng cũng có thể có mười giây cảm ơn.#

Lúc đi ngủ của con — với trẻ nhỏ đặc biệt — là khoảng thời gian tự nhiên cho cầu nguyện ngắn. Cha hay mẹ đang ở đó, con đang nằm, không có điện thoại hay màn hình cạnh tranh sự chú ý. Đó là khoảnh khắc thuần khiết hiếm có trong ngày.#

Xe hơi — thời gian di chuyển, đặc biệt khi đưa con đi học hay đi về — là khoảng thời gian mà gia đình ở cùng nhau mà không bị phân tâm bởi những nhiệm vụ ở nhà. Bật nhạc thánh ca, hay đơn giản là hỏi nhau "Hôm nay chúng ta cầu nguyện cho điều gì?" — không cần hơn thế.#

Điều quan trọng thứ ba: đừng ép — mời.#

Đây là sự phân biệt mà nhiều bậc cha mẹ cần nghe — đặc biệt với những đứa con đã lớn hơn.#

Ép buộc cầu nguyện — đặc biệt với thiếu niên — thường tạo ra phản ứng ngược. Đứa trẻ đang quỳ đọc kinh trong khi lòng nó đang chống đối không phải đang cầu nguyện. Nó đang tuân thủ. Và sự tuân thủ không có tình yêu thường tạo ra sự chán ghét theo thời gian.#

Mời — tức là tạo ra không gian mà cầu nguyện có thể xảy ra, không phải không gian mà cầu nguyện được bắt buộc — hiệu quả hơn về lâu dài.#

Xem hình minh họa

"Ba/mẹ sắp cầu nguyện, ai muốn cùng không?" — câu đó khác với "Tắt điện thoại lại, tất cả ra đây đọc kinh." Cả hai có thể dẫn đến cùng kết quả trong ngắn hạn, nhưng điều xảy ra bên trong đứa trẻ thì khác nhau.#

Người được mời và chọn tham gia — đang tập cơ bắp của sự chọn lựa. Người bị ép tham gia — đang tập cơ bắp của sự tuân thủ. Và khi cha mẹ không còn đó để ép — cơ bắp nào sẽ hoạt động?#

Điều quan trọng thứ tư: để cầu nguyện liên hệ với cuộc đời thật.#

Đây là điều mà nhiều gia đình bỏ qua — và đây là lý do tại sao cầu nguyện gia đình thường cảm thấy như nghi lễ chứ không phải như cuộc sống.#

Cầu nguyện thật không phải đọc kinh có sẵn theo phản xạ. Nó là nói chuyện với Thiên Chúa về những điều đang thật sự xảy ra trong cuộc đời — những niềm vui, những lo lắng, những câu hỏi, những người đang cần được nhớ đến.#

"Hôm nay ba/mẹ lo về chuyện này — chúng ta cầu nguyện cho điều đó không?" Khi cha mẹ cầu nguyện thật — không phải đọc kinh về những điều trừu tượng mà cầu nguyện về những điều cụ thể trong cuộc đời gia đình — con cái nhìn thấy rằng đức tin không phải điều tách rời khỏi cuộc sống thật. Nó là phần của cuộc sống thật.#

Khi ông nội bệnh — cầu nguyện cho ông. Khi con thi cử — cầu nguyện về điều đó. Khi gia đình có quyết định khó — cầu nguyện để xin ơn khôn ngoan. Khi điều tốt xảy ra — cầu nguyện để cảm ơn.#

Điều đó không cần hình thức phức tạp. Nó cần sự thành thật.#

Có một điều về cầu nguyện gia đình mà tôi muốn nói — điều mà ít ai nhắc đến vì nó đi ngược lại hình ảnh phổ biến về cầu nguyện gia đình trang nghiêm và hoàn hảo.#

Cầu nguyện gia đình không cần phải hoàn hảo. Thật ra — cầu nguyện gia đình thường không hoàn hảo, và điều đó không sao.#

Đứa trẻ hai tuổi chạy vào giữa lúc đang cầu nguyện và đòi uống nước — không sao. Thiếu niên ngồi khoanh tay và trông có vẻ không muốn ở đó — không sao, miễn là nó ở đó. Người lớn đọc kinh trong khi tâm trí đang nghĩ về việc làm ngày mai — không sao, vì ít nhất thân xác vẫn đang ở chỗ đúng và điều đó vẫn có giá trị.#

Thiên Chúa không đánh giá chất lượng kỹ thuật của buổi cầu nguyện gia đình. Ngài nhìn vào sự hiện diện — thật hay không hoàn hảo — của những người đang cố hướng về Ngài trong cuộc sống bận rộn và không hoàn hảo của họ.#

Cái ngưỡng hoàn hảo mà nhiều gia đình đặt ra cho mình trước khi bắt đầu thật sự cầu nguyện chung — "Khi mọi người đồng ý hết rồi mình sẽ bắt đầu", "Khi tìm được giờ phù hợp cho tất cả rồi mình sẽ bắt đầu", "Khi không còn căng thẳng gia đình rồi mình sẽ bắt đầu" — cái ngưỡng đó không bao giờ đến. Vì gia đình hoàn hảo không tồn tại.#

Bắt đầu với điều không hoàn hảo — bắt đầu ngay hôm nay, với điều kiện hiện tại, với những người đang có mặt — quan trọng hơn chờ đến khi điều kiện hoàn hảo.#

Có một điều cuối mà tôi muốn nói — điều về cái gì thật sự đang xảy ra khi gia đình cầu nguyện chung, dù ngắn dù dài, dù hoàn hảo hay không.#

Cầu nguyện gia đình không chỉ là thực hành tâm linh theo nghĩa cá nhân. Nó là tuyên ngôn — không cần lời, không cần ai nhìn thấy — rằng gia đình này biết mình không đủ sức một mình. Rằng có điều gì đó lớn hơn những tranh luận và bận rộn và lo lắng của ngày hôm đó. Rằng những người ngồi cùng nhau trong phòng này thuộc về nhau theo cách sâu hơn những gì huyết thống hay hôn nhân có thể giải thích.#

Đứa trẻ lớn lên trong gia đình có cầu nguyện chung — dù không hoàn hảo, dù đôi khi gượng gạo — mang theo điều đó. Không phải như ký ức về một nghi lễ. Mà như một cái gì đó đã được khắc vào nhịp điệu sâu nhất của tuổi thơ — cảm giác rằng gia đình mình là gia đình biết hướng về điều gì đó lớn hơn mình.#

Và khi cuộc đời của chúng sau này đặt ra những câu hỏi lớn — những câu hỏi mà không ai có thể trả lời hoàn toàn — điều đó sẽ có ở đó. Không phải như giáo lý học thuộc. Mà như ký ức của cơ thể — tiếng kinh của ông bà, mùi nhang trầm ngày giỗ, cái giọng của cha hay mẹ đang cầu nguyện trong căn nhà quen thuộc.#

Điều đó không thể mua được. Không thể dạy theo kiểu giáo lý. Nó chỉ có thể được sống — từng ngày, từng buổi tối, từng bữa cơm — trong sự kiên nhẫn và kiên trì của những bậc cha mẹ đang cố làm điều tốt nhất họ có thể.#

Và điều tốt nhất họ có thể, dù không hoàn hảo, là đủ.#