Sống đạo có nghĩa là chịu thiệt thòi suốt đời để đổi lấy thiên đàng không?

Câu hỏi này nghe thẳng thắn đến mức gần như thô thiển — nhưng đó chính là lý do nó quan trọng.#

Vì đây là câu hỏi mà nhiều người đang thật sự sống với — dù không nói ra thành lời. Người trẻ nhìn vào bạn bè không theo đạo đang tự do làm những gì họ thích, không có những ràng buộc đạo đức mà người Công giáo phải giữ, có vẻ hạnh phúc và thành công không kém — và tự hỏi: mình đang đánh đổi điều gì để được điều gì? Đây có phải là thương vụ tốt không?#

Câu hỏi đó không phải của người vô đạo đức hay thiếu đức tin. Đó là câu hỏi của người đang suy nghĩ thật về cuộc đời mình và muốn hiểu điều mình đang làm.#

Và câu trả lời — khi được trả lời thật — không phải là có, chịu thiệt thòi bây giờ để được thưởng sau. Câu trả lời thật phức tạp hơn và đẹp hơn điều đó rất nhiều.#

Hãy bắt đầu bằng cách đặt câu hỏi trực tiếp: người sống đạo có thiệt thòi không?#

Câu trả lời thành thật là: đôi khi có — theo một số nghĩa nhất định.#

Người Công giáo không ngoại tình dù bị cám dỗ — mất đi một số khoái lạc mà người khác không từ chối. Người Công giáo không nói dối để tiến thân trong sự nghiệp — có thể thua kém người sẵn sàng làm vậy trong ngắn hạn. Người Công giáo cho đi — tiền, thời gian, công sức — cho những người không thể đáp lại — mất đi những tài nguyên mà người khác giữ lại cho mình.#

Theo một nghĩa hẹp nào đó — có thiệt thòi thật.#

Nhưng câu hỏi là: thiệt thòi so với cái gì?#

Và đây là chỗ mà câu hỏi ban đầu đang đặt sai tiền đề.#

Câu hỏi sống đạo có nghĩa là chịu thiệt thòi để đổi lấy thiên đàng giả định rằng sống đạo chỉ có nghĩa trong bối cảnh của phần thưởng sau này — như hợp đồng bảo hiểm: trả phí bây giờ để được bồi thường sau. Và nếu đó là mô hình đúng — thì câu hỏi hoàn toàn hợp lý: có đáng không?#

Nhưng đó không phải mô hình đúng của sống đạo — ít nhất không phải theo thần học Công giáo nghiêm túc.#

Thánh Thomas Aquinas — người tôi cứ quay lại vì ông nghĩ rõ ràng — nói rằng hạnh phúc thật sự không phải thứ ở cuối đường sau khi bạn chịu đựng xong. Hạnh phúc là điều bạn đang tiến về — và hành trình về phía đó, khi đi đúng, chính nó đã là hạnh phúc rồi.#

Đức hạnh — sống tốt, sống yêu thương, sống thật — theo Aristotle và Aquinas — không phải là những ràng buộc làm giảm đi hạnh phúc của người sống đức hạnh. Đức hạnh là hạnh phúc — hoặc ít nhất là điều kiện và biểu hiện của hạnh phúc thật.#

Hãy nhìn vào điều này từ góc độ tâm lý học — không phải để thay thế thần học, mà để xem thần học và kinh nghiệm sống nói cùng một điều không.#

Tâm lý học tích cực hiện đại — đặc biệt là công trình của Martin Seligman và những người khác — đã nghiên cứu về điều làm cho người ta thực sự hạnh phúc theo thời gian, không phải khoái lạc ngắn hạn.#

Kết quả nhất quán: những thứ làm người ta hạnh phúc theo nghĩa sâu và bền vững bao gồm những mối quan hệ thật và sâu sắc, việc đóng góp cho điều lớn hơn bản thân, sự lớn lên về nhân cách và đức hạnh, ý nghĩa và mục đích, và cảm giác sống trung thực với những giá trị sâu nhất của mình.#

Những điều đó — không phải ngẫu nhiên — là những điều mà sống đạo hướng đến. Không phải vì Giáo hội phát minh ra tâm lý học tích cực. Mà vì con người được tạo ra theo một cách nào đó, và sống theo cái cách đó — sống theo bản chất thật của mình — thì hạnh phúc hơn là sống ngược lại.#

Có một điều mà người ta hay bỏ qua khi so sánh người sống đạo và người không sống đạo.#

Họ so sánh những điều bên ngoài — ai có nhiều hơn, ai tự do hơn theo nghĩa không bị ràng buộc, ai có vẻ vui hơn trong những khoảnh khắc nhất định.#

Nhưng họ không so sánh điều bên trong — ai ngủ ngon hơn vào ban đêm, ai có mối quan hệ thật hơn, ai cảm thấy cuộc đời mình có ý nghĩa hơn, ai đứng vững hơn khi khó khăn đến.#

Và kinh nghiệm — không phải thần học, mà kinh nghiệm thực tế — cho thấy những người sống theo các giá trị sâu sắc và nhất quán — dù những giá trị đó đôi khi đòi hỏi từ bỏ điều gì đó — thường có một loại bình an và vững chắc bên trong mà người sống theo bất kỳ điều gì tiện lợi và hấp dẫn ngay lúc đó thường không có.#

Điều đó không phải luôn luôn đúng với mọi người mọi lúc. Nhưng nó đúng đủ để nói rằng: sống đạo không phải đầu tư vào thiên đàng tương lai trong khi hy sinh hạnh phúc hiện tại. Nó là sống theo cách làm cho cuộc đời này — ngay trong hiện tại — thật hơn, sâu hơn, và cuối cùng là hạnh phúc hơn theo nghĩa thật nhất của chữ đó.#

Nhưng tôi muốn nói điều khó hơn — điều mà những câu trả lời lạc quan quá dễ dàng bỏ qua.#

Có những lúc sống đạo thật sự đau và thật sự tốn kém — không phải theo nghĩa hãy vui lên, cuối cùng sẽ hạnh phúc hơn. Mà là đau thật, mất thật, và không có câu trả lời dễ dàng nào giải thích tại sao điều đúng đắn lại phải đắt giá đến thế.#

Xem hình minh họa

Người từ chối nói dối để thăng tiến và vì thế không thăng tiến — điều đó đau thật. Người ở lại chăm sóc cha mẹ bệnh trong khi bạn bè đang xây dựng sự nghiệp và cuộc sống — điều đó có cái giá thật. Người chọn không làm điều gây hại dù điều đó có lợi lớn cho mình — mất mát đó thật.#

Và câu trả lời cho những trường hợp đó không phải là đừng lo, cuối cùng sẽ hơn. Câu trả lời là điều tôi đã nói ở câu hai — không phải lý luận triết học mà là hình ảnh của người đàn ông trên thập giá, người đã không chỉ nhìn xuống đau khổ mà đã đi vào trong nó.#

Sống đạo đôi khi có nghĩa là chịu đựng điều không công bằng — không phải vì Thiên Chúa muốn mình đau, mà vì thế giới này không công bằng hoàn toàn và người sống trung thực trong thế giới không công bằng đôi khi bị thiệt.#

Nhưng điều đó không phải là đặc điểm của sống đạo — đó là đặc điểm của sống trung thực trong bất kỳ hệ thống giá trị nào thật sự. Người sống trung thực theo bất kỳ bộ giá trị sâu sắc nào đôi khi cũng bị thiệt so với người sẵn sàng thỏa hiệp. Đó không phải vấn đề của đạo Công giáo — đó là vấn đề của thế giới.#

Và đây là điều quan trọng nhất tôi muốn nói trong toàn bộ câu này.#

Sống đạo theo mô hình chịu thiệt bây giờ để đổi lấy thiên đàng sau — đó không phải là sống đạo theo Chúa Giêsu. Đó là sống đạo theo kiểu kế toán tâm linh. Và nó không chỉ sai về thần học — nó không hoạt động về mặt tâm lý và cuộc sống.#

Người sống đạo theo mô hình đó thường trở nên cay đắng — vì họ cảm thấy mình đang hy sinh nhưng không thấy phần thưởng tương xứng. Họ trở nên ghen tị với người không sống đạo mà có vẻ thành công. Họ trở nên cứng nhắc và kiêu ngạo — mình đang hy sinh, người kia thì không, vậy mình tốt hơn.#

Sống đạo theo Chúa Giêsu trông hoàn toàn khác.#

Chúa Giêsu không sống đạo như người đang đầu tư vào một hợp đồng bảo hiểm. Ngài sống tràn đầy — yêu thương thật, nói thật, kết nối thật với người xung quanh, hiện diện thật trong từng khoảnh khắc. Những người ở bên Ngài không nói ông ấy trông như người đang hy sinh và chờ phần thưởng. Họ trải nghiệm Ngài như người sống hoàn toàn trong từng khoảnh khắc — cùng ăn, cùng uống rượu, khóc cùng người buồn, cười với người vui.#

Sống đạo thật — không phải bản caricature của nó — là sống theo cách đó. Không phải co rút lại, không phải chịu đựng, không phải tích lũy điểm thiêng liêng. Mà là sống mở ra — yêu thương thật, cho đi thật, hiện diện thật — theo cách làm cuộc đời trở nên đầy đủ hơn, không phải ít hơn.#

Có một điều cuối mà tôi muốn nói — điều trả lời thẳng nhất cho câu hỏi ban đầu.#

Sống đạo có nghĩa là chịu thiệt thòi suốt đời để đổi lấy thiên đàng không?#

Không. Đó là mô hình sai của sống đạo.#

Sống đạo thật có nghĩa là: sống theo bản chất sâu nhất của mình — bản chất được tạo dựng để yêu thương và được yêu thương, để cho đi và nhận lại, để sống trong mối tương quan thật với Thiên Chúa và người khác. Và sống theo bản chất đó — dù đôi khi tốn kém — không phải thiệt thòi. Đó là sống thật.#

Thiên đàng — theo thần học Công giáo — không phải phần thưởng bạn nhận sau khi chịu đựng xong cuộc đời. Thiên đàng là sự hoàn chỉnh của điều bạn đang bắt đầu trong cuộc đời này — sự hoàn chỉnh của tình yêu, của mối quan hệ, của việc trở thành người mình được tạo ra để là.#

Và mỗi lần bạn yêu thương thật, nói thật, sống trung thực với bản chất sâu nhất của mình — bạn không phải đang đổi cuộc đời hiện tại để lấy thiên đàng tương lai. Bạn đang sống thiên đàng bắt đầu ngay bây giờ — không phải đầy đủ, không phải hoàn hảo, không phải không đau — nhưng thật.#

Đó không phải thiệt thòi. Đó là điều duy nhất đáng sống.#