Câu 42
Chơi lô đề, cá độ có phải là tội không?
Câu hỏi này đặc biệt gần gũi với tôi theo một cách mà ít câu hỏi khác trong cuốn sách này có thể.#
Gia đình tôi kinh doanh vé số hơn bốn mươi năm. Tôi biết rõ ranh giới mong manh giữa vé số hợp pháp do nhà nước quản lý — điều mà gia đình tôi kiếm sống từ đó — và lô đề chợ đen mà nhiều khách hàng của các đại lý cũng chơi song song. Tôi biết mặt con người của những người chơi lô đề — không phải người xấu, không phải kẻ vô lương tâm, mà thường là người nghèo đang tìm hy vọng trong cái xác suất nhỏ của tờ vé hay con số.#
Vì vậy tôi sẽ không trả lời câu hỏi này từ trên cao nhìn xuống. Tôi sẽ trả lời từ chỗ đã ngồi cạnh những người đó và biết cuộc đời của họ.#
Giáo hội Công giáo không coi cờ bạc hay đánh bạc là tội về bản chất. Giáo lý Hội Thánh Công Giáo số 2413 nói rõ: "Các trò chơi may rủi hay đặt cược không tự chúng trái với đức công bằng. Chúng chỉ trở thành không thể chấp nhận về đạo đức khi chúng tước đoạt của người ta những gì cần thiết để thỏa mãn các nhu cầu và nghĩa vụ của họ."#
Đó là lập trường thần học chính thức. Và nó không phải lập trường cứng nhắc cấm mọi hình thức cờ bạc — điều đó quan trọng cần nói rõ vì nhiều người trong đạo nghĩ khác.#
Nhưng hai điều kiện mà Giáo lý đặt ra — tước đoạt những gì cần thiết và thỏa mãn các nghĩa vụ — đó là nơi mà vấn đề đạo đức thật sự bắt đầu.#
Hãy phân biệt những thứ khác nhau — vì không phải mọi hình thức cờ bạc đều giống nhau về bản chất và hậu quả.#
Mua một tờ vé số hợp pháp vì tò mò hay giải trí, trong khuôn khổ tiền bạc mình có thể bỏ đi mà không ảnh hưởng đến gia đình — theo thần học, điều này không phải tội. Nó gần với trò chơi giải trí hơn là hành vi đạo đức đáng lo ngại.#
Chơi lô đề định kỳ nhưng trong khuôn khổ kiểm soát được — vùng xám hơn, đặc biệt vì lô đề chợ đen ở Việt Nam thường liên quan đến hoạt động bất hợp pháp và mạng lưới xã hội đen. Ngay cả khi người chơi kiểm soát được số tiền, việc tham gia vào hệ thống đó có vấn đề theo nghĩa khác.#
Cá độ thể thao, poker, casino — tùy vào mức độ và cách thực hiện. Người chơi poker với bạn bè vào cuối tuần với số tiền nhỏ khác hoàn toàn với người ngồi cả ngày trên máy đánh bạc trực tuyến.#
Cờ bạc gây nghiện — đây là vấn đề thật sự nghiêm trọng về đạo đức và sức khỏe. Người nghiện cờ bạc đang hủy hoại gia đình, gây đau khổ cho người thân, và đôi khi đẩy bản thân vào nợ nần và tuyệt vọng.#
Tôi muốn nói về điều mà thần học hay bỏ qua khi nói về cờ bạc — điều về cái hệ thống đứng sau nó.#
Lô đề ở Việt Nam không chỉ là trò chơi may rủi. Nó là một hệ thống tài chính ngầm mà trong đó người nghèo nhất xã hội thường là người trả nhiều nhất — không phải theo nghĩa tuyệt đối, mà theo nghĩa tỷ lệ. Người nghèo dùng một phần đáng kể thu nhập hạn chế của mình để chơi lô đề vì đó là hy vọng duy nhất có vẻ nằm trong tầm tay — điều mà xã hội không cho họ con đường nào khác.#
Điều đó nói lên điều quan trọng hơn cả tội hay không tội của hành vi cá nhân: lô đề tồn tại và phát triển vì xã hội không cung cấp đủ hy vọng và cơ hội cho người nghèo.#
Và người Công giáo — khi nhìn vào vấn đề này — không nên chỉ hỏi cá nhân có phạm tội không. Nên hỏi thêm: hệ thống nào đang tạo ra hoàn cảnh mà người ta tìm đến lô đề như hy vọng cuối cùng? Và tôi đang làm gì với điều đó?#
Câu trả lời thực tế cho câu hỏi chơi lô đề, cá độ có phải là tội không:#
Không phải tội về bản chất. Nhưng trở thành tội — theo mức độ khác nhau — khi:#
Dùng tiền của gia đình mà không có sự đồng thuận của người phối ngẫu. Chơi đến mức không còn tiền cho những nhu cầu căn bản của gia đình. Bỏ bê nghĩa vụ với con cái, cha mẹ, người phụ thuộc. Vay tiền để cờ bạc hay không trả được nợ vì cờ bạc. Nói dối gia đình về việc mình đang làm gì với tiền.#
Và đặc biệt: khi trở thành nghiện — khi không còn khả năng kiểm soát, khi cờ bạc kiểm soát mình thay vì mình kiểm soát cờ bạc — đó không chỉ là vấn đề đạo đức mà là vấn đề sức khỏe cần được giúp đỡ chuyên nghiệp.#
Có điều cuối mà tôi muốn nói — điều về lý do người ta cờ bạc.#
Người ta không chơi lô đề vì xấu. Họ chơi vì đang thiếu hy vọng, đang tìm kiếm điều gì đó thay đổi hoàn cảnh, đang cần cảm giác rằng có thể có điều gì đó tốt hơn đang chờ ở đầu kia của ngày hôm nay.#
Đó là khao khát không xấu. Nó chỉ đang tìm đến sai chỗ.#
Và người Công giáo nhìn vào điều đó không phải để phán xét — mà để hỏi: điều gì có thể cho người này hy vọng thật, không phải hy vọng dựa trên xác suất? Điều gì có thể cho người này cảm giác rằng cuộc đời có thể thay đổi theo hướng tốt hơn không phải nhờ may mắn mà nhờ điều gì đó bền vững hơn?#
Câu trả lời cho câu hỏi đó — không phải tôi nói điều này theo nghĩa đơn giản hay ngây thơ — là đức tin. Đức tin thật, không phải nghi lễ. Đức tin là biết mình được yêu thương bởi Đấng đang cầm tương lai — không phải đảm bảo mọi thứ sẽ tốt theo nghĩa vật chất, mà là biết mình không đi một mình và cuộc đời này không phải trò chơi may rủi mà không ai quan tâm đến kết quả.#
Đó là điều mà lô đề không bao giờ có thể cho — và đó là điều Giáo hội được kêu gọi để cung cấp.#