Người thân tôi vừa nhắm mắt — ngay lúc này họ đang ở đâu?

Câu này khác tất cả những câu trước.#

Tất cả những câu trước — dù khó đến đâu — vẫn là câu hỏi của người đang đứng ở khoảng cách an toàn với đau khổ. Đứng nhìn vào nó, suy nghĩ về nó, muốn hiểu nó. Nhưng câu hỏi này không có khoảng cách. Người hỏi câu này không đứng nhìn vào đau khổ từ bên ngoài. Họ đang ngồi trong nó — ngay lúc này, trong căn phòng còn mùi thuốc bệnh viện hay mùi nhang khói mới đốt, trong cái im lặng kỳ lạ mà người vừa mất để lại.#

Vì vậy tôi sẽ không bắt đầu bằng thần học. Tôi sẽ bắt đầu bằng điều cần được nói trước thần học.#

Bạn đang đau. Và cái đau đó thật. Không cần phải làm cho nó có ý nghĩa ngay bây giờ. Không cần phải hiểu nó ngay bây giờ. Không cần phải mạnh mẽ hay bình tĩnh hay thể hiện rằng đức tin của mình đủ vững để không lung lay.#

Ngay cả Chúa Giêsu đứng trước mộ Lazarô — người mà Ngài biết mình sắp làm cho sống lại — đã khóc. Không phải vì Ngài không biết điều gì sẽ xảy ra. Mà vì đau khổ của những người Ngài yêu đã làm Ngài đau. Và cái đau đó thật, dù Ngài là Thiên Chúa.#

Nếu Thiên Chúa không xấu hổ vì cái đau đó — thì bạn cũng không cần xấu hổ.#

Bây giờ, câu hỏi.#

Ngay lúc này — không phải trong tương lai xa, không phải ở ngày tận thế, mà ngay lúc này, khi tôi đang ngồi đây — người vừa nhắm mắt đang ở đâu?#

Câu hỏi đó không phải câu hỏi của người muốn tranh luận. Đó là câu hỏi của người đang cần biết rằng người mình yêu không phải là không còn gì nữa.#

Và tôi muốn trả lời câu đó thẳng — không phải bằng thần học kỹ thuật, mà bằng điều thật nhất mà tôi có thể nói.#

Hãy bắt đầu từ điều mà khoa học có thể nói — không phải để chứng minh điều gì, mà để xây nền trước khi đi vào điều thần học.#

Điều chúng ta gọi là chết — từ góc độ vật lý — là khi tim ngừng đập, não ngừng hoạt động, các quá trình sinh học của cơ thể chấm dứt. Từ góc độ đó, cái chết là rõ ràng và có thể đo được.#

Nhưng ngay cả từ góc độ thuần khoa học, ranh giới đó không sắc nét như người ta tưởng.#

Nghiên cứu của tiến sĩ Sam Parnia — bác sĩ tim mạch và nhà khoa học nghiên cứu về cái chết tại Đại học New York — chỉ ra rằng quá trình chết không phải là một khoảnh khắc mà là một quá trình. Não không tắt ngay lập tức khi tim ngừng. Có một giai đoạn — ngắn nhưng thật — khi cơ thể đang ở ranh giới, khi các quá trình sinh học đang dừng lại nhưng chưa dừng hẳn.#

Trong giai đoạn đó — và ngay cả sau khi các tiêu chí lâm sàng của cái chết đã được xác nhận — có những bệnh nhân đã hồi phục và mô tả kinh nghiệm của họ. Những kinh nghiệm đó — được ghi chép bởi các bác sĩ không có xu hướng tôn giáo, trong các tạp chí y khoa nghiêm túc — nhất quán theo những hướng mà khoa học chưa giải thích được hoàn toàn.#

Tôi không dùng điều đó để chứng minh điều gì xảy ra sau khi chết. Tôi dùng nó để nói: ngay cả khoa học chưa đóng cửa hoàn toàn trước câu hỏi này. Ranh giới giữa sống và chết — theo những gì nghiên cứu nghiêm túc nhất đang cho thấy — phức tạp hơn chúng ta từng nghĩ.#

Nhưng câu hỏi không phải về ranh giới sinh học. Câu hỏi là về người — không phải về cơ thể.#

Và ở đây, thần học Công giáo nói điều rõ ràng và thẳng thắn.#

Ngay khi hơi thở cuối cùng tắt — không phải sau đó, không phải ở ngày tận thế, mà ngay lập tức — linh hồn bước qua ranh giới đó và đứng trước điều mà thần học gọi là phán xét riêng. Không phải tòa án lạnh lùng với hồ sơ và bản án. Mà là khoảnh khắc mà linh hồn thấy chính mình trong ánh sáng đầy đủ — và gặp Đấng là tình yêu.#

Điều đó có nghĩa là: ngay lúc này — ngay khi bạn đang đọc câu này — người vừa mất đó không phải đang ở trong khoảng không vô định chờ đợi. Họ không phải đang ngủ mê không biết gì. Họ đang là — theo một nghĩa nào đó mà chúng ta không có ngôn ngữ để mô tả đầy đủ từ phía này, nhưng không phải không là gì cả.#

Cuộc đời của họ — với tất cả tình yêu, tất cả đấu tranh, tất cả điều tốt và điều chưa tốt — đang được thấy và biết đến bởi Đấng đã biết họ trước khi họ được sinh ra và không bao giờ ngừng yêu thương họ.#

Nhưng câu hỏi cụ thể hơn mà người đang đau thường hỏi là: họ có ổn không? Họ có đang bình an không? Hay họ đang đau đớn hay sợ hãi?#

Đây là chỗ mà tôi cần nói thật — không phải nói những gì người ta muốn nghe, mà nói những gì trung thực.#

Thần học Công giáo không dạy rằng mọi người sau khi chết đều ngay lập tức ở trong trạng thái bình an hoàn toàn. Có ba trạng thái — thiên đàng, luyện tội, địa ngục — và chỉ thiên đàng là trạng thái của bình an hoàn toàn theo nghĩa tuyệt đối.#

Nhưng đây là điều quan trọng cần hiểu: không ai — không một thần học gia nào, không một linh mục nào, không ai từ phía này của ranh giới cái chết — có thể nói với bạn người thân của bạn đang ở đâu trong ba trạng thái đó. Chỉ Thiên Chúa biết. Và Giáo hội chưa bao giờ tuyên bố chính thức rằng bất kỳ người cụ thể nào — dù đã làm điều ác rõ ràng đến đâu — đang ở địa ngục.#

Điều Giáo hội có tuyên bố là: một số người cụ thể đang ở thiên đàng — đó là những người được phong thánh. Nhưng đó là tuyên bố tối thiểu, không phải tối đa. Danh sách những người ở thiên đàng chắc chắn dài hơn danh sách các thánh được phong rất nhiều.#

Vì vậy — về người thân vừa mất của bạn — tôi không thể nói với bạn chắc chắn họ đang ở đâu. Không ai có thể. Nhưng tôi có thể nói điều này: câu hỏi đó đang ở trong tay Đấng yêu thương họ nhiều hơn bạn có thể yêu, và Đấng đó không phải là quan tòa đang tìm kiếm lý do để kết án. Ngài là người cha đang chạy ra từ xa để ôm người con trở về.#

Có một điều thực tế mà tôi muốn nói — điều mà nhiều người trong đau khổ cần nghe nhưng ít người nói thẳng.#

Trong những ngày đầu sau khi mất người thân, người ta thường trải qua những cảm giác mâu thuẫn và dữ dội — không chỉ là buồn, mà còn giận dữ, tê liệt, cảm giác vô lý, đôi khi là cảm giác nhẹ nhõm xen lẫn cảm giác tội lỗi vì đã cảm thấy nhẹ nhõm.#

Tất cả những cảm giác đó là bình thường. Không có cảm giác sai trong đau buồn. Và đức tin không có nghĩa là không được cảm thấy những thứ đó.#

Đức tin không phải là lớp sơn phủ lên đau khổ để làm nó trông có màu sắc đẹp hơn. Đức tin là thứ đứng trong đau khổ — không làm cho đau khổ biến mất, nhưng làm cho nó không phải là thứ cuối cùng.#

Hãy để mình đau. Đừng vội vàng tìm ý nghĩa. Đừng cảm thấy tội lỗi vì khóc hay vì không khóc được. Đừng cảm thấy đức tin mình yếu kém vì đang hoài nghi hay đang tức giận hay đang không thấy Thiên Chúa ở đâu trong lúc này.#

Thiên Chúa không vắng mặt trong đau khổ của bạn. Ngài đang ở đó — ở tầng sâu hơn cảm xúc, ở tầng mà cảm xúc đang làm ồn ào che khuất. Và khi tiếng ồn lắng xuống một chút — không phải bây giờ, mà khi nào đó — Ngài vẫn đang ở đó, vẫn đang đứng chờ.#

Tôi muốn nói về một điều cụ thể mà người Công giáo hay hỏi trong những ngày đầu sau khi mất người thân.#

Tôi nên làm gì cho họ bây giờ? Cầu nguyện có ích không? Dâng lễ có cần không?#

Câu trả lời là: có, tất cả những điều đó đều có ích — và không phải theo nghĩa mê tín hay nghi lễ trống rỗng.#

Theo thần học về sự hiệp thông của các thánh và về luyện tội — những điều đã nói ở câu mười bốn — lời cầu nguyện của người sống cho người chết là hành động thật, có hiệu quả thật, trong mối hiệp thông thật giữa người sống và người đã ra đi trong ân sủng.#

Không phải theo cách bạn đang làm điều gì đó để thay đổi quyết định của Thiên Chúa. Mà là bạn đang tham gia vào điều mà Thiên Chúa đang làm — theo cái cách mà tình yêu của người sống dâng lên cùng với lòng thương xót của Thiên Chúa trong sự chăm sóc cho người đã khuất.#

Dâng lễ cho người mất — đây là thực hành có từ những thế kỷ đầu tiên của Kitô giáo. Không phải vì người ta mê tín. Mà vì cộng đồng Kitô hữu sơ khai tin — và Giáo hội vẫn tin — rằng trong Thánh Lễ, khi Đức Kitô hiến dâng chính mình lên Chúa Cha, lời cầu nguyện của người dâng lễ có thể bao gồm cả những người đã khuất. Không phải như giao dịch. Mà như tình yêu được dâng lên trong sự hiệp nhất với tình yêu của Đức Kitô.#

Và cầu nguyện riêng — đơn giản là nói chuyện với Thiên Chúa về người bạn yêu, xin Ngài chăm sóc họ, tin tưởng giao họ vào tay Ngài — đó không phải là thứ vô nghĩa. Đó là hành động của đức tin và tình yêu, và không có hành động đức tin và tình yêu nào là vô ích.#

Xem hình minh họa

Có một câu hỏi phụ mà nhiều người ngại hỏi vì sợ nghe có vẻ kỳ lạ — nhưng tôi biết nhiều người đang hỏi trong im lặng.#

Người thân tôi vừa mất — tôi có thể nói chuyện với họ không? Họ có nghe không?#

Tôi hiểu tại sao người ta hỏi câu đó. Trong những ngày đầu sau khi mất người thân, cái vắng mặt của họ không phải là thứ trừu tượng. Nó là cụ thể — không có tiếng bước chân đó trong nhà, không có giọng nói đó ở đầu dây điện thoại, không có ai ngồi ở chỗ đó trên bàn ăn. Và người ta muốn nói chuyện — muốn nói những điều chưa kịp nói, muốn hỏi liệu họ có ổn không, muốn chỉ đơn giản là nghe giọng nói đó một lần nữa.#

Xem hình minh họa

Thần học Công giáo phân biệt giữa hai thứ:#

Thứ nhất là cầu nguyện cho người đã khuất — nói chuyện với Thiên Chúa về người đã mất, xin Ngài chăm sóc họ. Điều này hoàn toàn được khuyến khích và là thực hành của Giáo hội.#

Thứ hai là gọi hồn, cầu cơ, tìm cách liên lạc trực tiếp với người đã mất — điều này Giáo hội không cho phép, không phải vì người đã mất không còn tồn tại, mà vì những thực hành đó không an toàn về mặt tâm linh và thường dẫn đến những chỗ tối không tốt.#

Nhưng giữa hai thứ đó, có điều thứ ba mà tôi nghĩ không phải thần học gia nào cũng nói đủ rõ: nói chuyện bình thường với người đã mất — không phải theo nghĩa cầu cơ hay gọi hồn, mà theo nghĩa nói như khi bạn nói chuyện với người bạn đang nghĩ đến, người bạn đang nhớ — điều đó không phải là thực hành bị cấm. Nhiều thánh nhân đã làm điều đó. Nhiều người thường xuyên nói chuyện với người thân đã mất trong lời cầu nguyện của họ.#

Họ có nghe không? Tôi không biết theo nghĩa cơ học của câu hỏi đó. Nhưng trong sự hiệp thông của các thánh — trong cái mạng lưới kết nối mà cái chết không cắt đứt — có điều gì đó thật hơn là bạn đang nói vào khoảng không trống rỗng.#

Và ngay cả nếu không có điều đó — ngay cả nếu theo cách thông thường người đã mất không nghe được — hành động nói với họ vẫn là hành động của tình yêu. Và tình yêu không bao giờ lãng phí.#

Tôi muốn nói về điều khó nhất — điều mà người ta thường không hỏi thành lời nhưng đang hỏi trong lòng.#

Người thân tôi vừa mất — và tôi không chắc họ đã tin Chúa. Hoặc tôi biết họ đã sống không hoàn hảo, đã làm điều sai. Ngay lúc này họ đang ở đâu?#

Câu hỏi này nặng hơn tất cả những câu hỏi khác — vì nó không chỉ là câu hỏi học thuật. Nó là câu hỏi của người đang sợ rằng người mình yêu có thể đang ở chỗ tối tăm và đau khổ ngay lúc này.#

Tôi sẽ không nói câu an ủi rẻ tiền. Nhưng tôi sẽ nói điều thần học thật.#

Thứ nhất: không ai biết — không một con người nào trên đời — điều gì xảy ra trong những giây phút cuối cùng của một cuộc đời. Khoảnh khắc đó là riêng tư hoàn toàn giữa linh hồn và Thiên Chúa. Không ai từ bên ngoài có thể đọc được điều xảy ra trong cái khoảng tối và yên tĩnh đó trước khi hơi thở cuối cùng tắt.#

Và thứ hai — điều này quan trọng: Thiên Chúa mà Kitô giáo tin là Đấng muốn cứu mọi người. Không phải muốn cứu một số và để những người khác rơi vào địa ngục. Thư thứ nhất của thánh Timôthê nói rõ: "Thiên Chúa muốn cho mọi người được cứu rỗi và nhận biết chân lý." Không phải một số người. Mọi người.#

Điều đó không có nghĩa là mọi người đều được cứu bất kể họ sống thế nào. Tự do con người là thật và lựa chọn có hậu quả. Nhưng nó có nghĩa là Thiên Chúa không đứng ở phía bên kia ranh giới cái chết với cánh tay khoanh lại và thái độ lạnh lùng. Ngài đứng đó như người cha trong dụ ngôn — đang chạy ra, đang tìm kiếm bất kỳ dấu hiệu nào của sự hướng về dù mờ nhạt nhất.#

Thánh Têrêsa Avila từng nói một câu mà tôi không biết có chính xác về mặt thần học hay không, nhưng nó chỉ về điều đúng: "Thiên Chúa khó bị xúc phạm và dễ hòa giải hơn bất kỳ người nào trong chúng ta."#

Tôi không nói điều đó để làm nhẹ đi trọng lượng của những lựa chọn đạo đức. Tôi nói vì đây là sự thật: lòng thương xót của Thiên Chúa lớn hơn bất kỳ tội lỗi nào của con người — và Ngài biết những hoàn cảnh, những vết thương, những giới hạn của mỗi người theo cách mà không ai trong chúng ta biết.#

Có một câu chuyện trong Tin Mừng mà tôi thường nghĩ đến khi đứng trước câu hỏi này — câu chuyện của người trộm bị đóng đinh bên cạnh Chúa Giêsu.#

Người đó — theo những gì Kinh Thánh mô tả — đã sống như tên trộm. Không phải người lành. Không phải người sống đạo. Đang bị đóng đinh trên thập giá vì những gì mình đã làm.#

Và chỉ trong những phút cuối cùng của cuộc đời — không có thời gian để sửa đổi bất cứ điều gì, không có thời gian để làm bất cứ điều tốt nào bù lại — ông quay sang Chúa Giêsu và nói: "Lạy Ngài, khi Ngài vào Nước của Ngài, xin nhớ đến tôi."#

Không xưng tội đầy đủ. Không biết nhiều thần học. Không có thời gian để thay đổi cuộc đời. Chỉ là một lời kêu cứu cuối cùng hướng về Đấng mà ông nhận ra là Đấng có thể nhớ đến mình.#

Và câu trả lời của Chúa Giêsu — không phải sau khi xét xem người đó có đủ điều kiện không — là ngay lập tức: "Hôm nay, anh sẽ được ở với tôi trên Thiên Đàng."#

Không phải có thể hay nếu anh xứng đáng. Mà là hôm nay.#

Tôi không nói câu chuyện đó để nói rằng mọi người đều được cứu bất kể thế nào. Tôi nói vì câu chuyện đó chỉ ra điều quan trọng nhất về cái khoảnh khắc cuối cùng đó: Thiên Chúa không cần nhiều. Ngài chỉ cần một chút quay về — dù muộn, dù không hoàn hảo, dù chỉ là một lời kêu cứu nhỏ trong bóng tối.#

Và không ai trong chúng ta biết điều gì xảy ra trong khoảnh khắc đó với người thân của mình.#

Tôi muốn nói điều thực tế cuối cùng — điều mà tôi nghĩ quan trọng hơn tất cả những gì đã nói.#

Câu hỏi ngay lúc này họ đang ở đâu — cuối cùng, không phải là câu hỏi mà bạn có thể trả lời. Nó là câu hỏi mà bạn phải giao — không phải vì bạn không quan tâm, mà vì bạn đã không còn có thể làm gì thêm cho họ ngoài việc tin tưởng vào Đấng đang cầm họ trong tay.#

Và điều đó — giao người mình yêu vào tay Thiên Chúa — là một trong những hành động đức tin khó nhất và thật nhất mà con người có thể làm.#

Khó vì nó đòi hỏi bạn buông tay. Và buông tay người mình yêu — kể cả buông tay bằng cách giao họ cho Thiên Chúa — là điều không phải trái tim nào cũng làm được một cách dễ dàng.#

Nhưng đây là điều tôi biết: Đấng mà bạn đang giao người thân cho — không phải quan tòa lạnh lùng, không phải Thiên Chúa xa xôi và không quan tâm. Đó là Đấng đã đi vào trong đau khổ của thế giới này, đã khóc trước mộ Lazarô, đã nói với người trộm ở giờ chót hôm nay anh sẽ ở với tôi, đã nói với chúng ta rằng ngay cả sợi tóc trên đầu chúng ta cũng được đếm.#

Đó là Đấng biết tên người bạn vừa mất — không phải như thông tin trong hồ sơ, mà như người cha biết tên con — và đang cầm người đó trong tay Ngài ngay lúc này.#

Tôi muốn kết thúc câu này không phải bằng câu trả lời thần học mà bằng điều gần nhất với điều thật nhất mà tôi có thể nói với người đang ngồi trong nỗi đau này.#

Người thân bạn vừa nhắm mắt — ngay lúc này, họ đang ở trong tay Đấng yêu thương họ từ trước khi họ được sinh ra. Đang được biết đến hoàn toàn theo cái cách mà không ai trong cuộc đời này có thể biết đầy đủ. Đang được nhìn thấy — không phải qua lăng kính của những thất bại hay thành công, không phải qua lăng kính của cái cách người khác đánh giá họ — mà theo cái người họ thật sự là, trong ánh sáng hoàn toàn và tình yêu hoàn toàn.#

Và cuộc đời họ — với tất cả điều tốt và điều chưa tốt, với tất cả tình yêu họ đã trao và nhận, với tất cả những lần họ cố gắng và những lần họ thất bại — tất cả điều đó đang được giữ. Không phải trong ký ức của con người vốn mờ nhạt và chọn lọc. Mà trong ký ức của Đấng không quên điều gì và không bỏ rơi ai.#

Bạn không biết chi tiết. Không ai biết chi tiết từ phía này. Nhưng bạn biết điều này — và điều này đủ để đứng được: họ đang ở trong tay tốt hơn tay bạn. Không phải vì bạn không yêu thương họ. Mà vì không có tình yêu nào của con người đủ lớn để bằng tình yêu của Đấng tạo ra họ và không bao giờ ngừng yêu thương họ.#

Giao họ đi.#

Không phải quên họ. Không phải ngừng yêu thương họ. Không phải ngừng cầu nguyện cho họ hay nhớ đến họ.#

Mà là — trong cái khoảnh khắc mà bạn có thể — mở tay ra và để Thiên Chúa cầm điều bạn không còn có thể cầm được.#

Trịnh Công Sơn có câu — không phải về tôn giáo, nhưng nó chạm đúng điều này: "Để gió cuốn đi." Không phải để mất đi. Mà để điều mình yêu được tự do bay về phía điều nó thật sự thuộc về.#

Người bạn yêu — cuộc đời họ, tình yêu của họ, linh hồn của họ — không phải của bạn để giữ mãi. Họ thuộc về Đấng đã tạo ra họ. Và Đấng đó đang cầm họ ngay lúc này — theo cái cách mà bạn không thể thấy nhưng có thể tin.#

Đức tin không phải là biết chắc. Đức tin là bước tiếp trong bóng tối — không phải vì không còn sợ, mà vì biết rằng bóng tối không phải là thứ cuối cùng.#

Và ngay lúc này, trong căn phòng mà bạn đang ngồi, trong cái im lặng mà người vừa mất để lại — bóng tối này thật, nặng nề, và không ai có quyền nói với bạn rằng nó không nặng.#

Nhưng nó không phải là thứ cuối cùng.#

Người thân bạn vừa nhắm mắt — và họ đang ở trong tay tốt hơn bất kỳ tay nào trên đời. Đang được yêu thương nhiều hơn bất kỳ tình yêu nào của con người có thể yêu. Đang được chăm sóc bởi Đấng không quên, không bỏ rơi, không bao giờ thôi yêu thương.#

Và tình yêu của bạn dành cho họ — tình yêu không đủ và không hoàn hảo theo cái cách mà tất cả tình yêu con người đều không đủ và không hoàn hảo — tình yêu đó cũng đang được cầm lấy, đang được biết đến, đang được đặt vào đúng chỗ của nó trong câu chuyện lớn hơn mà cả hai bạn là một phần.#

Không ai trong số những điều đó là mất đi.#

Không điều nào trong số những điều thật là mất đi.#